يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧

آدميت - دين و علم

و يا خواب و خوراك و خشم و شهوت داشته باشد نفى مىكند . اما ببينيم آدميت را كه به اينها نمىداند به چه چيز مىداند . در سه شعر ماقبل آخر بيان كرده است : درنده خويى از طبيعت انسان بميرد ، از پاى بند شهوت آزاد شود و به اصطلاح آزادى معنوى پيدا كند . در يكى از اين سه شعر نتيجهء رهايى از درنده خويى و از پاى بند شهوت را چنين توصيف مىكند كه آدمى به جايى مىرسد كه جز خدا نمىبيند ، به اين معنى كه جز خدا چيزى را لايق خدمت و فعاليت براى او نمىبيند . و باز به قول خود سعدى مىرسد به جايى كه :

همه هرچه هستند از آن كمترند - كه با هستىاش نام هستى برند . مىگويد :

ره عقل جز پيچ در پيچ نيست

بر عارفان جز خدا هيچ نيست

توان گفتن اين با حقايق شناس

ولى خرده گيرند اهل قياس

كه پس آسمان و زمين چيستند ؟

بنى آدم و ديو و دد كيستند ؟

پسنديده پرسيدىاى هوشمند

جوابت بگويم كه آيد پسند

كه خورشيد و صحرا و كوه و فلك

پرى ، آدميزاد و ديو و ملك

همه هرچه هستند از آن كمترند

كه با هستىاش نام هستى برند

4 . وقتى كه سخن به اينجا رسيد كه آدميت به اين است كه درنده خويى از طبيعت انسان بميرد ، انسان از پاى بند شهوت آزاد گردد ، اين سخن به ميان مىآيد كه عامل آدميت ، عامل و قدرتى كه درندگى و درنده خويى [ را ] از طبيعت انسان بگيرد چيست ؟ اينجاست كه پاى يگانه قدرتى به ميان مىآيد كه فقط اوست چنين اعجازى را انجام دهد . همانطور كه در مقدمهء كتاب ( محمد خاتم پيامبران ) گفته‌ايم همهء دژها براى قدرت علمى و فنى بشر تسخيرپذير است الَّا يك دژ . . .