يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦

آدميت - دين و علم

3 . گذشتگان ما مثلى آورده‌اند و گفته‌اند : « عالم شدن چه آسان ، آدم شدن چه مشكل » . كار نداريم به آسان بودن و مشكل بودن و آسانتر بودن و مشكلتر بودن عالم شدن و آدم شدن سخن در تفكيك است ميان ايندو . مگر آدم شدن غير از عالم شدن است ؟ مگر نه اين است كه انسان هر اندازه عالمتر بشود آدمتر شده است ؟ آدم شدن قطعاً به پول دارشدن و به زورمندشدن نيست ، پس به عالم شدن است .

جواب اين است كه عالم شدن البته تاحدودى شرط آدم شدن هست ولى خود آدم شدن نيست ، همچنانكه به قول سعدى سخن گفتن و خور و خواب و خشم و شهوت هيچ كدام آدميت نيست :

تن آدمى شريف است به جان آدميت

نه همين لباس زيباست نشان آدميت

اگر آدمى به چشم است و زبان و گوش و بينى

چه ميان نقش ديوار و ميان آدميت

خورو خواب و خشم و شهوت شغب است و جهل و ظلمت

حيوان خبر ندارد ز جهان آدميت

به حقيقت آدمى باش و گرنه مرغ باشد

كه همى سخن بگويد به زبان آدميت

اگر آن درنده خويى ز طبيعتت بميرد

همه عمر زنده باشى به روان آدميت

رسد آدمى به جايى كه به جز خدا نبيند

بنگر كه تا چه حد است مكان آدميت

طيران مرغ ديدى تو ز پاى بند شهوت

بدر آى تا ببينى طيران آدميت

نه بيان فضل كردم كه نصيحت تو گفتم

هم از آدمى شنيديم بيان آدميت

- ( طيبات ، ص 561 ) .

سعدى در اين اشعار خود آدميت را از اينكه كسى لباس زيبا داشته باشد و يا چشم و گوش و زبان و بينى داشته باشد ، و يا سخن گفتن بداند ،