تاريخ فقه و فقها ( فارسي ) — الصفحة ١٦٠

فقهاى دوره سوم

اهميت است ، زيرا : قديمترين كتاب فقهى شيعه است كه متعرض مسائل خلافى شده و اقوال مختلفهء در آن مسائل را بيان داشته ، و بعلاوه فقه شيعهء اماميه را بر اساسى محكم و حججى قوى بنا نهاده است و فقهاء متأخر چون شيخ طوسى و علامه حلى و ديگران از اين روش پيروى كرده ، و تأليفات فقهى خود را بر اين پايه استوار داشته‌اند .

در اين كتاب ، شريف مرتضى برخى از تأليفات خود را مانند مسائل ابى عبد الله بن التبان « 1 » و مسائل الخلاف « 2 » و مسائل اهل الموصل « 3 » و المسائل الطرابلسيات « 4 » و اصول الفقه « 5 » نام برده است .

سيد مرتضى انتصار را پس از سال 420 تأليف كرده است . « 6 »

2 . الناصريات :

اين كتاب بر 207 مسألهء فقهى و اعتقادى مشتمل است و سيد مرتضى آن را در مقام شرح و نقد و تسديد فقه جدّ خود ، حسن اطروش ، صاحب « ديلم » و « طبرستان » تأليف كرده است .

صاحب ادب المرتضى گويد : معروف است كه « حسن اطروش » زيدى بوده ، ولى بسيارى از علماء اماميه او را شيعهء اثنا عشرى مىدانند ، و بر حسب آن چه از همين رساله به دست مىآيد او امامى اثنا عشرى نبوده ، زيرا در بيشتر مسائل فرعى ، و بسيارى از مسائل اعتقادى بر خلاف مذهب اماميّه حكم كرده است و براى اثبات نظر خود به مسألهء 205 و 207 استشهاد كرده است . « 7 » اين كتاب به سال 1276 ه در ضمن الجوامع الفقهية در ايران چاپ شده ، و از اين لحاظ حائز اهميت است كه أولا مذهب « الناصر » و دعوت او را در بلاد ديلم بيان داشته ، و ثانيا مذاهب مختلف خصوصا مذهب زيدى و اثنا عشرى را در يك جا جمع كرده است .

سيد در اين كتاب نيز بعضى از مؤلفات خود را از جمله : كتاب الخلاف « 8 » و مسائل اصول الفقه « 9 » و العدد « 10 » و تنزيه الانبياء « 11 » نام برده است .

« 1 » . ص 5 . « 2 » ص 6 و 84 . « 3 » ص 11 و 82 و 120 . « 4 » . ص 62 . « 5 » ص 121 . « 6 » . رجوع شود به صفحهء 5 كه به جواب مسائل اهل موصل ارجاع داده و خود گويد : در سال 420 وارد شده است . « 7 » . رك . به ادب المرتضى ، ص 65 - 66 و 134 - 135 . « 8 » . ص 2 و 3 و مسألهء 24 ، 25 ، 34 ، 35 ، 46 . « 9 » مسألة 81 و 137 . « 10 » . مسألة 127 . « 11 » مسألة 205 .