تاريخ فقه و فقها ( فارسي ) — الصفحة ١٣٨
فقهاى دورهء دوم
زياد به سرزمينهايى كه در حقيقت حوزه هاى علمى جهان اسلام بوده ، انجام داده است و در اين سفرها همّ او تنها سماع و أخذ حديث نبوده بلكه در عوض در مقام نشر علم و بثّ احاديث اهل بيت عليهم السّلام هم بوده است ، و بالأخره با توجّه به مدّت عمر او كه از هفتاد هم گذشته است و در اين مدّت پيوسته در مقام تأليف كتب ، عقد مجالس روايت و سماع حديث ، جمع اصول حديث و نشر و اشاعهء احكام بوده است مىتوان گفت كه شاگردان و روايت كنندگان از او تعداد بسيار زيادى بوده‌اند ، ليكن مترجمان تنها تعداد كمى از بزرگان آنان را ذكر كرده‌اند . ما در اينجا به ذكر همين تعداد از اين بزرگان اقتصار مىكنيم :
شاگردان شيخ صدوق
شيخ بزرگوار ، فقيه نبيه ، الحسين بن على بن موسى بن بابويه قمّى ، برادر صدوق ( ره ) .
شيخ ثقة الدين ، الحسن بن الحسين بن على بن موسى بن بابويه ، برادرزادهء او .
شيخ ثقه ، على بن احمد بن العباس ، پدر شيخ نجاشى ، كه چنانچه در رجال نجاشى در ترجمهء صدوق آمده به سال 355 در بغداد از او حديث شنيد و اجازه يافت همهء كتب او را از وى روايت كند .
شيخ ثقه ، ابو القاسم على بن محمّد بن على خزّاز ، صاحب كفاية الأثر و غيرها .
شيخ ثقهء فاضل فقيه ، ابو عبد الله الحسين بن عبيد الله بن ابراهيم غضائرى .
شيخ جليل ، ابو الحسن جعفر بن الحسين ( يا الحسن ) حسكهء قمى ، استاد شيخ طوسى .
شيخ ابو جعفر محمّد بن احمد بن العباس بن فاخر دوريستى ، پدر شيخ جعفر دوريستى معاصر شيخ طوسى ، شاگرد مفيد ( ره ) .
ابو زكريّا محمّد بن سليمان حمرانى .
شيخ ابو البركات على بن الحسن خوزى .
شيخ ابو الحسن ، محمّد بن احمد بن على بن شاذان قمى .
احمد بن محمّد عمرى .
شيخ جليل ، زعيم طايفه ، محمّد بن محمّد بن النعمان ، ملقّب به مفيد ، در بغداد از او حديث شنيد .
شيخ جليل ثقه ، ابو محمّد هارون بن موسى تلعكبرى .
عبد الصمد بن محمّد قمى .
محمّد بن طلحة بن محمّد ، نعالى بغدادى ، از استادان خطيب بغدادى ، چنان كه در تاريخ آورده است .