تشيع در تسنن ( فارسي ) — الصفحة ١٧٢

كه در بعضي از نقل ها به جر " خرب " خوانده شده است ، حال آن كه

" خرب " از صفات " جحر " است ، نه " ضب " ، لذا بايد " خرب " خوانده شود ،

ولى به خاطر هم جواري با " ضب " مجرور شده است . البتة أكثر ، اين

عبارت را به رفع " خرب " خوانده اند ، آنچنان كه مطابق قاعده هم هست . ( 1 )

پاسخ قائلين جر به جوار

جواب را در اين زمينه از " ابن هشام " در " مغنى اللبيب " در قاعده ء دوم از

باب هشتم مىشنويم . أو مىنويسد :

آنچه محققين معتقدند ، آن است كه خفض به جوار در نعت به طور

قليل وجود دارد ، آنچنان كه مثال زديم . در تأكيد نيز جر به جوار به طور

نادر موجود است ، مثل سخن شاعر كه گفت : " يا صاح بلغ ذوى

الزوجات كلهم " ( 2 ) . . . ولى خفض به جوار در عطف نسق ، وجود ندارد ،

زيرا حرف عطف مانع از آن است كه اعراب از قبل به بعد تجاوز كند . ( 3 )

سپس " ابن هشام " مى گويد : " سيرافى " و " ابن جنى " أساسا خفض به

جوار را منكر شده اند . أو براي مثل " جحر ضب خرب " ، بنا به روايت

" خرب " ، از هر يك توجيهى نقل مى كند كه خواننده ء محترم مى تواند به

" مغنى اللبيب " مراجعه كند . ( 4 )

1 . جمال الدين ابن هشام الأنصاري ، مغنى اللبيب ، ج 2 ، الباب الثامن ، القاعدة الثانية ، ص 894 . 2 . " اى صاحب ! به همهء مردان صاحب زن [ پيام مرا ] برسان . شاهد در كسره دادن لام در " كلهم " به خاطر مجاورت با كلمه " الزوجات " است ، در حالي كه طبق قاعده بايد به خاطر تبعيت منصوب مى شد ، زيرا تأكيد براي " ذوى " است كه مفعول " بلغ " مى باشد . ر . ك : جامع الشواهد ، باب الياء بعد الألف ، ص 333 . 3 . مغنى اللبيب ، ج 2 ، ص 895 . 4 . همان .