تشيع در تسنن ( فارسي ) — الصفحة ١٤٥

جمع بندى مسأله انفتاح يا انسداد

اينها نمونهء رفتارهايى است كه متعصبين از اين چهار مذهب با

خودشان انجام دادند . با اين وضعيت ، روشن مى شود كه آنها با مذهب

أهل بيت ( عليهم السلام ) چه كردند ! چه جرح وتعديل‌هاى نابجا كه نكردند وچه

أحاديث خرافي كه براي خاموش نمودن نور أهل بيت ( عليهم السلام ) جعل ننمودند ! ( 1 )

البتة در ميان آنان نيز مى توان كم وبيش حرف حق را به دست آورد وافراد

منصفى بوده اند كه تا حدودي طريق احتياط در پيش گرفته اند .

به هر حال ، انحصار اجتهاد در فقهاى أربعة ، امرى است كه سابقه

نداشته است . بله ! در طول تاريخ ، گاهى مذهبي بر مذهب ديگر غلبه پيدا

مى كرد ، ولى اين يك مسأله سياسي بوده است كه به خواسته وهواي

حكمرانان وخلفا بستگى داشت . به عنوان مثال ، وقتي " أبو يوسف " ،

شاگرد " أبو حنيفة " متولى قضا شد ، قضات حنفي ومذهب أبو حنيفة را

مسلط كرد .

نمونه‌هاى ديگرى از اين دست را مىتوانيد در كتاب شريف " تاريخ

حصر الاجتهاد " بخوانيد .

به هر حال ، آنچه از كلام مورخين به دست مى آيد آن است كه حصر

مذاهب به طور رسمي ومؤثر در مذاهب چهارگانه ، ومنع از ساير مذاهب ،

حدود قرن هفتم هجرى به وقوع پيوسته است .

بنابراين ، حق آن است كه باب اجتهاد گشوده است وهيچ گاه فهم دين

منحصر در آنچه كه مالك ، أبو حنيفة ، شافعي وابن حنبل فهميده اند ،

نيست . رجوع به گذشتگان نيز تنها در نقل است ، نه در اجتهاد . ( 2 )

1 . ر . ك : شرح نهج البلاغة ابن أبي الحديد ، ج 11 ، ص 44 . 2 . تحرير اين مبحث در ربيع المولود 1414 پايان يافته است .