تشيع در تسنن ( فارسي ) — الصفحة ١٣٠

تبعيت نمى كنند مگر از گمان ، حال آن كه ظن وگمان هرگز انسان را از

حق بي نياز نمى كند .

چه " قياس " كه بيشتر أهل تسنن وبه ويژه " حنفي " ها طرفدار آن هستند

وچه " استحسان " كه اعتقاد به آن منسوب به " حنبلي " ها و " حنفي " هاست

وچه " مصالح مرسله " كه " مالكي " ها و " حنبلي " ها از آن استفاده مى كنند ، همه

پيروى از غير علم است ودليلي بر جواز نداريم ، زيرا مطابق آيات فوق ،

تبعيت از ظن جايز نيست ودر مورد قياس ، استحسان ومصالح مرسله ،

دليل قاطعى كه ما را از اين قاعده وحكم عام قرآن خارج كند ، وجود

ندارد .

بلى ! در مواردى مثل " قياس منصوص العلة " ، " ترجيح أهم بر مهم هنگام

تزاحم احكام " و " اعمال رأى حاكم " به عنوان ولى - نه به عنوان أصل شرع

وانتساب آن به اسلام - مى توان آن را پذيرفت . پس در مورد قياس بايد به

دو نكته توجه كرد :

أولا ، قياسي كه در اينجا مورد نقد قرار گرفته است ، قياسي است كه

علت حكم به وسيلهء حدس واستنباط به دست آمده باشد ، واگر نه چنان

چه در روايت به علت حكم تصريح شده باشد ، آن قياس منصوص العلة

خواهد بود واز بحث خارج است ، زيرا در حقيقت قياس نيست ، بلكه

تطبيق قاعده ء كلى يقيني است . ( 1 )

ثانيا ، اين اصطلاح در مورد قياس ، با اصطلاح قياس در علم منطق فرق

دارد ، زيرا چنين قياسي به اصطلاح منطق ، تمثيل ناميده مى شود .

1 . تجريد الأصول ، ص 93 .