تشيع در تسنن ( فارسي ) — الصفحة ١٢٥

اخى ! انك لا تدري ما أحدثنا بعده ، ( 1 )

از " علاء ابن مصيب " از پدرش روايت شده كه گفت " براء بن

عازب " را ديدم وبه أو گفتم خوشا به حالت ! با پيامبر بودى . . . پس

گفت : اى پسر برادر ! تو نمى دانى بعد از أو چه كرديم .

بنابراين ، وقتي بنا به مقتضاى حديث پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) ، ممكن است صحابي

مرتد شود ، به طريق أولى ممكن است از عدالت نيز خارج شود . با چنين

حالي ، چگونه ممكن است كه سنت همهء صحابه را حجت بدانيم ؟ پس

اين كه گفته مى شود سنت صحابي به طور مطلق حجت است ، دليلي ندارد ،

بلكه دليل بر خلاف آن موجود است .

حجيت اجماع

منبع ديگر اجتهاد ، اجماع است . معناى اين سخن آن است كه اگر امرى

مورد اتفاق همهء مسلمين بود ، حجت است .

در اين مورد بايد گفت : اگر حقيقتا درباره ء حكمي چنين اجماع

واتفاقي حاصل شود ، بي شك حجت است ، حداقل به واسطهء آن كه معصوم

نيز جزء آنان است . اما اگر صرفا اتفاق عده اى از مسلمين باشد ، هر كس

كه باشد ، حجت نيست .

حجيت عقل

حجيت عقل در احكام فقهى محل اختلاف است . عده اى عقل را منبع

حكم شرعي مى دانند ومى گويند : بعد از آن كه عقل ، حسن يا قبح چيزى را

درك كرد ، مىفهميم شرع نيز بر طبق آن حكم دارد . مثلا اگر عقل حكم به

1 . ج 5 ، كتاب المغازي ، دار الفكر 1401 ، ص 65 ، رقم 3852 ( ترقيم العالمية ) .