تاريخ بخارا ( فارسي ) — الصفحة ٢١٤

دواوين عمال سلطان

همگى در اطراف ارگ كه جاى پادشاه بوده نام برده است ، بدين شرح :

1 - ديوان وزير : كه محل كار وزير و مدبر مملكت بوده است .

2 - ديوان استيفا كه محل كار مستوفيان عظام بوده و به منزلهء ، وزارت دارائى و ماليه در اين زمان بوده است 3 - ديوان صاحب شرط : كه جاى رئيس شرطه و پاسبانان و حافظان امنيت و مأموران انتظامى بوده است .

4 - ديوان صاحب مؤبد : مقصود از اين ديوان را ندانستم و شايد ديوان صاحب بريد باشد كه مأمور رساندن اخبار و كسب اطلاعات بوده است .

5 - ديوان شرف كه محل ضبط اسناد و عهود و مدارك ديگر بوده است .

6 - ديوان مملكه خاص : كه متصدى امور املاك اختصاصى امير بوده است .

7 - ديوان احتساب : كه جاى محتسبان بوده ، و آن عهده دار وظايفى مانند نظارت بر اوزان و مقياسات ، و امر به معروف و نهى از منكر بوده‌اند .

8 - ديوان اوقاف : كه مسئول نظارت بر موقوفات بوده است .

9 - ديوان قضاء دولتى است .

در اين صورت ، از ديوان عارض نام برده نشده ، ممكن است در آن زمان هنوز اين ديوان وجود نداشته و كارهاى آن را شخص سلطان يا وزير عهده دار بوده‌اند .

قراى در يادداشت شماره 121 خود مىنويسد كه : بارتولد در صفحات 229 - 232 كتاب تركستان توضيح كامل و جامعى از اداره هائى كه نرشخى ذكر كرده مىدهد ، و باز افزوده كه من لغت مستوفى را خزانه دار ترجمه كرده‌ام ، و در دولت مغول هند اين شغل معاون وزير بوده است . به آئين