تفسير عاملي ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٧
سخن كشف الاسرار در ذكر
انجام ميدادند و شما امروز با اين تحوّل فكرى و عقلى باز هم اين كارها را مىكنيد و رهبر بزرگ شما هم موافقت مىكند و نواقص آن را اصلاح مىكند . پس بدانيد كه اجازه و اصلاح اين اعمال ديرينه‌ى شما براى تهيّه‌ى يك واقعيت انسانيّت است كه تقوى و پرهيزكارى باشد . و البتّه اين اعمال مفيد است آنگاه كه دل به خدا بسپاريد و پرهيزگارى پيشه كنيد كه توقّف دو روز يا سه روز در منى در معنويّت شما اثر ندارد و جمله « الى اللَّه تحشرون » اشاره است كه تقوى نه همان پرهيزگارى مادّى است كه فقطَّ دزدى و فحشاء نه كنيد بلكه بايستى آن تقوى پيشه كنيد كه از دستورهاى پيغمبر براى شما توليد معرفت قلبى و پرهيزگارى در فكر و عمل پيدا شود كه دنباله‌ى آن در محشر سودمند شما شود ناصر خسرو علوىّ شاعر مشهور در معنويّت اعمال حجّ گفته است :
حاجيان آمدند با تعظيم
شاكر از رحمت خداى كريم
مر مرا در ميان قافله بود
دوستى مخلص و عزيز و كريم
گفتم او را بگوى چون رستى
زين سفر كردن برنج و ببيم ؟
بازگو تا چگونه داشته‌اى
حرمت آن بزرگوار حريم ؟
چو همى خواستى گرفت احرام
چه نيت كردى اندر آن تحريم ؟
جمله بر خود حرام كرده بدى
هر چه مادون كردگار عظيم ؟
گفت نى گفتمش چو زدى لبّيك
از سر علم و از سر تعظيم
مىشنيدى نداى حقّ و جواب
باز دادى چنان كه داد كليم ؟
گفت نى گفتمش چو در عرفات
ايستادى و يافتى تقديم
عارف حقّ شدى و منكر خويش
به تو از معرفت رسيد نسيم ؟
گفت نى گفتمش چو سنگ جمار
همى انداختى بديو رجيم
از خود انداختى برون يكسر
همه عادات و فعلهاى ذميم ؟
گفت نى گفتمش چو گشتى تو
مطَّلع بر مقام ابراهيم
كردى از صدق و اعتماد و يقين
خويشى خويش را بحقّ تسليم ؟