توضيح المسائل ( فارسي ) — الصفحة ٢٩١

خمس سرمايه وترقى قيمت

فرآهم آورده ، اگر فروش آنها در پايان هر سال ممكن باشد بايد در پايان سال أول خمس

أصل سرمايه وترقى آن را ، ودر سالهاى بعد خمس ترقى قيمت باقيمانده را بپردازد ،

هر چند آنها را نفروشد . واگر چندين سال حساب نكرده ، كافى نيست خمس همه را

بدهد ، بلكه بايد خمس سال به سال را حساب كند وخمس در آمد

هر سال را با همه در آمد خمس سال قبل بدهد ، مثلا اگر آخر سال أول همه مال صد هزار تومان ارزش داشته وآخر

سال دوم دويست هزار تومان ارزش دارد ، بيست هزار تومان براي سال أول بدهكار است

واز صد هزار تومان سال دوم ، بيست هزار تومان آن سود خمس سال أول است

وشانزده هزار تومان نيز براي هشتاد هزار تومان سود سال دوم بدهكار است ، پس در آخر

سال دوم پنجاه وشش هزار تومان بدهكار مىباشد . وبه همين نسبت حساب سالهاى بعد

بايد انجام شود ، وكسى كه شخصا توان محاسبه را ندارد بايد به مجتهد جامع الشرايط اعلم

يا نماينده أو مراجعه ومصالحه نمايد .

" مسأله 1645 " هر گاه از در آمد سال چيزى را كه جزو مخارج أو نيست خريدارى

كند وقيمت آن ترقى نمايد ، بايد علاوة بر خمس أصل آن خمس ترقى قيمت را نيز بپردازد .

" مسأله 1646 " اگر قيمت جنسي كه براي تجارت خريد بالا رود وآن را نفروشد

ودر بين سال قيمتش پايين آيد ، خمس مقدارى كه بالا رفته بر أو واجب نيست ، واگر پس

از ترقى قيمت به اميد ترقى بيشتر - با وجود مشترى وامكان فروش - بي جهت تا پايان سال آن

را نفروشد ودر سال بعد قيمتش تنزل پيدا كند ، خمس ترقى قيمت را بايد بپردازد ، ولى اگر

به اندازه اى نگه داشته كه تجار معمولا براي گران شدن جنس آن را نگه مىدارند واتفاقا

قيمت آن تنزل پيدا كند ، خمس ترقى قيمت آن را بدهكار نيست .

" مسأله 1647 " اگر عين مالي را كه خمس ندارد - مانند ارث يا مهريه - سرمايه ويا

وسيله تجارت يا كسب قرار دهد ، لازم نيست خمس آن را بدهد ، ولى اگر قيمت آن ترقى

پيدا كند ويك سال از آن بگذرد وامكان فروش هم داشته باشد ، بايد خمس ترقى قيمت را

بپردازد .

" مسأله 1648 " هر جنس ومالي كه يك بار خمس آن داده شود ديگر خمس به آن تعلق

نمىگيرد ، مگر اين كه رشد كرده يا قيمت آن افزايش يابد ، كه بايد خمس مقدارى كه رشد

كرده يا افزايش يافته داده شود ، ولى اگر رشد قيمت بر اثر كاهش ارزش پول باشد - به

طورى كه در آمد وغنيمت محسوب نشود - خمس آن لازم نيست .

" مسأله 1649 " اگر نهالى را از در آمد خود بخرد وبكارد ، چنانچه خمس آن را نداده

باشد بايد خمس درخت را بپردازد .