كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — الصفحة ٤٤٣
فصل دوم - " فهرست "
طرائف 101 / 24
عنوان فوق در روضات ( 1 / 273 ) آمده ; در اينجا دو سؤال مطرح است نخست آنكه
استيعابي كه أبو نعيم تلخيص كرده تأليف چه كسى بوده است ؟ دوم آنكه أبو نعيم مذكور
چه كسى است ؟ در ميان چندين كتابي كه " استيعاب " ناميده مى شود ( مق : حاجى خليفه
1 / 81 ، بروكلمان ، index ) آنچه در اينجا مناسب مى نمايد " استيعاب " ابن عبد البر ( 368
- 463 ) در شرح حال صحابه است . در واقع مورد طرائف را ، ابن بطريق نيز نقل كرده
است ( نك : الخصائص ص 98 ) ; ابن بطريق مى گويد آن را از " كتاب الاستيعاب / لابن
عبد البر النمري المغربي الأندلسي " اخذ كرده واين كه أبو نعيم نيز آن را نقل كرده است
( وقد خرجه أيضا أبو نعيم ) . مشكل اين است كه اين نقل داراى صبغه شيعي روشنى است :
در آنجا از قول رسول خدا [ ص ] آمده كه در معراج ، خداوند أو را با أنبياء در يك جا جمع
كرد وفرمود از آنان سؤال كن كه به چه چيز مبعوث شده اند آنها گفتند به سه چيز :
توحيد ، اقرار به نبوت تو وولايت علي بن أبي طالب [ ع ] . بنابراين غير محتمل است كه
مالكي متعصبي چون ابن عبد البر تمايلى به نقل آن داشته باشد ودر واقع اين روايت در
چاپ البجاوى از " استيعاب " موجود نيست وتوان گفت كه مختصر داراى موادى بوده
كه در أصل استيعاب نبوده يا آنكه نسخه چاپى استيعاب در بر گيرنده تمام متن نيست ; اين
حدس ها گر چه ناممكن نيست قانع كننده نيز به نظر نمى رسد .
درباره مسأله دوم ، خوانسارى ( از آن جا در ذريعة ) چنين حدس مى زند كه مؤلف
أبو نعيم أصفهاني ( 336 - 430 ) مى باشد كسى كه بخاطر كتاب حلية الأولياء شهرت
دارد . حدس خوانسارى بر مبناى اطلاعى از يك كتاب ناشناخته است ( على ما يظهر من
بعض الكتب ) احتمالا اين كتاب مورد نظر طرائف است كه ابن طاووس متن تفسير آية
45 سوره زخرف را از " أبو نعيم المحدث في كتابه الذي استخرجه من كتاب استيعاب "
نقل مى كند . اين متن به احتمال از طرائف در صراط 1 / 293 آمده است . گر چه در هيچ
كجا كتابي با نام " مختصر الاستيعاب " به أبو نعيم نسبت داده نشده ، بطور أصولي اين
ممكن است كه أو تلخيصي از كتاب معاصر جوان خود داشته باشد . احتمال ديگر
" عبيد الله بن الحسن بن أحمد أبو نعيم أصفهاني محدث " ( 517 ) مى تواند باشد ( درباره أو