كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — الصفحة ٤١١

فصل دوم - " فهرست "

عنوان جانشين براي تأليف مزبور بوده است . اين فرض ( كه Matar ص 369 اخذ كرده )

را عنواني كه در ذريعة آمده تقويت مى كند : " كتاب السجل في المسائل وابتداء

الاعمال " . ظاهرا آقا بزرگ از نسخه‌اى در نجف كه مبناى فرج المهموم چاپى است

استفاده كرده است ( مق‍ : ذريعة 16 / 156 ش 424 ; Matar ص 36 ) . اما اين حقيقت كه

أو عنوان متفاوتى را آورده بدين معناست كه فرج المهموم چاپى در اين قسمت از نسخه

خطى متفاوت بوده ويا اينكه ( كه احتمالش بيشتر است ) أو نام كتاب را با ترتيب مجدد

بر أساس آنچه نام اصلى مى دانسته نوشته است [ كلمه " سجل " را از انتهاى عبارت به آغاز

آن آورده است ] . بهر روى اين محتمل مى نمايد كه " سجل " وكتاب في المسائل دو

تأليف مستقل بوده است ( واگر چنين باشد ، عنوان " سجل " بايد در فهرست به صورت

مستقل ياد شود ) . اين فرض بر اين حقيقت است كه در ادامه كلمات " المعروف بالسجل "

( هم در فرج المهموم چاپى وهم فرج المهموم * ) عبارت " وهو كتابه الثاني " آمده واين

عبارت در اين صورت معنى دارد كه اينها دو كتاب باشند . مؤيد ديگرى در فرج المهموم

ص 125 آمده كه عبارت آن چنين است : " كتاب في المسائلة وابتداء الاعمال الاعمال

المعروف بالسجل " ; شايد كلمه كتاب را بايد ميان دو " الاعمال " نهاد ; سزگين نيز متن ابن

طاووس را به عنوان اين كه اشاره به دو كتاب است تلقى مى كند ( سزگين 7 / 114 ش

10 ، 11 ) . احتمال ديگر اين است كه تأليف نخست " كتاب المسائل " ودومى " ابتداء

الاعمال المعروف بالسجل " بوده است . در اين صورت " الاعمال " دوم اشتباه خواهد

بود . درباره اصطلاح " ابتداء الاعمال " مق‍ : سزگين 7 / 33 .

376 . * * مسائل عن الرضا / الصباح بن نضر ( يا : نصر ) الهندي ( زندگى در أوائل قرن

سوم )

ذريعة 20 / 349 ش 3355 ، ص 354 ش 3381

فرج المهموم 94

درباره مؤلف نك‍ : نجاشي ص 202 ش 539 . عنوان كتاب در نجاشي وابن طاووس

مشابه است . در ذريعة " مسائل الرضا " ( يعنى سؤالاتى كه از امام هشتم [ ع ] شده است )

و