كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — الصفحة ١٩٨
فصل دوم - " فهرست "
محقق اشاره به امالي نكرده است . به همين ترتيب " مجالس " در بحار 61 / 182 = امالي
صص 133 - 136 ; مجالس در بحار 62 / 82 = امالي ص 594 ; مجالس در بحار
62 / 115 = امالي ص 382 سطر چهارم . حر عاملي معاصر مجلسي ، اظهار مى دارد كه
مجالس عنوان جانشين امالي است ( أمل الآمل 2 / 284 ; اثبات ج 1 صص 54 ، 125
وج 3 ص 375 ; وسائل ج 1 باب أول ص 4 ، ج 9 باب سوم ص 37 ) ; گويا نظر يوسف
بحراني نيز همين بوده است . حديثي كه وى در " درر " ( ص 94 ) خود از مجالس نقل
كرده ، در امالي صص 129 - 131 نسخه ء چاپى آمده است . بعد از آن اين كاربرد
معمول گرديد ( به عنوان مثال نك : كنتورى ص 59 ش 278 ; ذريعة 2 / 215 ) . مراجعه
به عناوينى كه نسخههاى مختلف اين تأليف است ( عمدتا از دورهء صفوي است وسزگين
1 / 545 ش 2 آنها را شناسانده ) مفيد خواهد بود .
مجلسي از كتاب عرض المجالس مستقيما نقل نكرده است ; در يك مورد ( بحار
81 / 57 ) اشاره به مطلبي كرده كه شهيد أول ، شهيد ثاني ومحمد بن علي عاملي صاحب
مدارك ( م 1011 ) از آن نقل كرده اند . مجلسي يادآور شده است كه وى نتوانست اين
مطلب را در نسخههاى امالي كه در دست داشته بيابد ; اين مى تواند به دو دليل باشد كه
وى نخستين آنها را ترجيح مى دهد : يكى اينكه اين كتاب ، كتابي جز امالي است ; دوم
آنكه همان امالي است اما اين مورد از نسخههاى در دسترس سقط شده است . درستى
ترجيح مجلسي از اشاره حر عاملي در وسائل روشن مى شود ; در آنجا امالي از جمله
كتابهايى است كه مستقيما از آنها نقل شده اما از " عرض " با واسطه ( وسائل ج 1 باب أول
ص 7 ، ج 9 باب سوم ص 48 ) ; اين نشان آن است كه حر عاملي همچون مجلسي
دسترسى به نسخه ء " عرض " نداشته . گويا تمامى مؤلفان دوره ء صفوي با واسطه از اين كتاب
نقل مى كنند . جز آنان كه ياد كرديم ، ديگر مؤلفان عبارتند از : ميرداماد در الرواشح صص
106 ، 126 - 127 ) .
ابن طاووس آخرين مؤلفي است كه مى توان با اطمينان نشان داد كه مستقيما از
اين تأليف نقل كرده است ، موارد نقل شده در آثار ابن طاووس ، مؤيد اين ادعاست كه
العرض جز كتاب امالي است . ابن طاووس هميشه امالي را با همين عنوان ياد مىكند
و