تاريخ گزيده — الصفحة ٦٦١

شيخ ابو القاسم گرگانى - معاصر سلطان محمود غزنوى بود . بوقت وفات فردوسى شاعر كه [ 1 ] او را در گورستان مسلمانان دفن كردند ، منع مىكرد كه او مادح كافران و گبران بود و پيغمبر ( ص ) فرمود من تشبه بقوم فهو منهم . همان شب فردوسى را در خواب ديد حله هاى روحانيان پوشيده . بتعجب شد . او را گفت خداى تعالى بر من رحمت كرد و فرمود اگر مردود گرگانى گشتى مقبول منى . بدين يك بيت كه در توحيد [ 2 ] گفتى :

شعر

جهان را بلندى و پستى توئى * ندانم چه‌اى هر چه هستى توئى

[ و بقول اصح اين بيت است :

بنام خداوند جان و خرد * كزين برتر انديشه بر نگذرد

و شيخ فريد الدين عطار قدس سره اين حكايت را نظم كرده :

شعر

شنيدم من كه فردوسى طوسى * كه كرد او در حكايت بىفسوسى

ببيست و پنج سال از نوك خامه * همى پرداخت نقش شاهنامه

به آخر چونكه عمرش شد به آخر * ابو القاسم كه بد شيخ الاكابر

اگر چه بود پيرى پر نياز او * نكرد از راه دين به روى نماز او

چنين گفت او كه فردوسى بسى گفت * همه در وصف گبر و ناكسى گفت

بمدح گبركان عمرى بسر برد * چو وقت رفتن آمد بىخبر مرد

مرا در كار او برك ريا نيست * نمازم بر چنين شاعر روا نيست

چو فردوسى مسكين را ببردند * به زير خاك تاريكش سپردند

همان شب شيخ او را ديد در خواب * كه پيش شيخ آمد ديده پر آب

ز مرد رنگ تاجى سبز بر سر * لباسى سبزتر از سبزه در بر

بپيش شيخ بنشست و چنين گفت * كه‌اى جان تو با نور يقين جفت


[ 1 ] - ب : كه در طوس مدفون است . [ 2 ] - ر : توحيدم .