شفاء الصدور في شرح زيارة العاشور ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٥

شرح وتفسير " مصاب "

شرح وتفسير " مصاب "

است از جهت أشارت به بزرگى مصيبت است .

ودر لفظ مصاب دو احتمال جايز است :

يكى اينكه اسم مفعول باشد وصله أو كه لفظ " ب‍ " است حذف شده باشد

به اين معنى كه حرف جر را اسقاط كردند ونسبت عامل را بضمير مجرور دادند ،

واين نوع از تعبير را علماى بيان حذف وايصال مىنامند ، مثل لفظ مشكوك ومولود

كه بمعنى مشكوك فيه ومولود فيه است ، وبنابراين مصاب ومصيبت به يك معنى

مىشوند ، چه مىگويند أصيب زيد به مرض مثلا ، وزيد مصابست ، ومرض مصاب

به است ، كه به اعتبار ديگر نفس مرض را فاعل ملاحظه مىكنند وزيد را مفعول ،

پس مرض مسمى به مصيبت مىشود ، وتأنيث به تأويلى است ، وفرق بين أصاب الله

زيدا بكذا وأصاب زيدا كذا در لب معنى وروح مطلوب نيست ، واختلاف بوجوه

اعتبارات است ، وبنابراين باء در " بك " براي سببيت است كه أو را متأدبين از

أدباء به اين لفظ ناميده اند ، وقدماء باء استعانت مىگفتند ، وچون اين باء بر افعال

خداى سبحانه هم داخل مىشود مثل خلق بكذا وأنشأ بكذا مستلزم بود نسبت

استعانت به خداى تعالى داده شود ، واين از شريعت تأدب وقانون تعبد بيرون بود .

بالجملة احتمال ديگر آن است كه مصاب مصدر ميمى از اصابه باشد ، چه

قياس عربيت اينست كه از افعال مزيد مطلقا مصدر ميمى واسم مكان واسم زمان

به صيغه اسم مفعول باشد ، واين هيئت در اين باب مشترك براي چهار معنى است ،

واين اگر چه از واضحاتى است كه حاجت به توضيح ندارد ، ولى از ابن أبي الحديد

خبطى غريب سر زده كه از باب استطراف واستطراد اشاره به أو مىشود در شرح اين كلمه

كه فرمده " الان إذ رجع الحق إلى أهله ونقل إلى منتقله " ( 1 ) مىگويد در اين عبارت

حذف مضافى شده ، وتقدير چنان است كه " إلى موضع منتقله " ومنتقل مصدري


( 1 ) خطبه 2 ، ابن أبي الحديد ج 1 / 140 ط بيروت .