شفاء الصدور في شرح زيارة العاشور ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧١

گفتارى چند از بزرگان وجواب از آنها

ذات شئ به نفس فعل فاعل حادث شود در آنجا نمىشود أو را " مفعول به " اعتبار

كرد چنانچه عبد القاهر وصاحب ( كشاف ) واتباع أو در مثل " خلق السماوات

والأرض " در خاطر دارم كه اين اشكال را ايراد كرده اند ، ودر جواب ملتزم شده اند

كه اين گونه منصوبات مفعول مطلق اند ، ودليلي نيست بر اينكه مفعول مطلق

مصدر باشد ، چه مفعول مطلق آن است كه فعل فاعل باشد واثر أو ، چه حقيقت

مفعول وآنچه از فاعل حاصل شده أو است ، ودر مثل " ضربت زيدا " مفعول

حقيقي ضرب است ، وزيد من فعل به الضرب است ، لهذا أو را مفعول به گفتند

ونايب فاعل كه لفظ مفعول بايد باشد در اين عبارت ثانيه مصدر آن فعل است كه

ضرب باشد مثلا ، غاية الأمر اين است كه در أغلب مواضع اثر از مقولة معاني

واحداث است ، وگاه از مقولة ذوات است ، چنانچه در خلق وجعل وايجاد وأشباه

أو است ، چنانچه حافظ شيرازي مىگويد :

گفتم اين جام بلورين به تو كي داد حكيم

* گفت آن روز كه اين گنبد مينا مىكرد

كه نفس گنبد را كار اعتبار كرده ، چه فيض جاعل واثر فاعل ذات گنبد

است نه وصف أو .

واين اشكال در عربيت نظير اشكالى است كه در آلهى وارد شده در حمل

وجود بر أشياء كه با قاعده فرعيت - كه اثبات معنى براي شئ فرع ثبوت مثبت

له است - تنافي دارد ، واز اين جهت بعضي انكار قاعده فرعيت كردند ، وبا ضرورت

عقول مخالفت نمودند .

وطايفه‌اى چون محقق دوانى وأصحاب أو تخصيص قاعده فرعيت به غير وجود

دادند ، ومحققين مثل شيخ رئيس أبو على وأستاذ البشر خواجة قدس سره وجز

ايشان گفتند كه وجود ثبوت شئ لشئ نيست ، بلكه ثبوت شئ است ، پس در