صحيفة الرضا ( ع ) ( فارسي ) — الصفحة ٢٩

مقدمة مؤلف

شايد امام گفتارش با " ابن عرفه " به اين معنا اشاره كرده باشد ، كه از

ايشان پرسيد : اى پسر رسول خدا به چه انگيزه اى وارد ماجراى ولايتعهدى

شدى ؟ فرمود : به همان انگيزه اى كه جدم على ( عليه السلام ) را وأدار به ورود به شورا

نمود .

گذشته از اينها امام در أيام ولايتعهدى چهره واقعي مأمون را به همه

شناساند وأهداف أو را از اين كار برملا ساخت .

ضمن آن كه عكس العملهاى ايشان در بر خورد با مأمون نشانگر آنست كه

ايشان تمايلى به پذيرش آن نداشتند ، خروج با اكراه از مدينه ، عدم آوردن أهل بيت

وفرزند ، وگفتار ايشان در نيشابور ، همگى حاكى از اكراه ايشان به پذيرش

اين مقام است .

شرائط خاص فرهنگى جامعه آن روز ، وموضع امام در برابر آن

با اين كه اسلام در عصر پيامبر از محيط حجاز بيرون نرفت ، ولى چون

زير بنائي محكم واستوار داشت ، بعد از رحلت ايشان به سرعت رو به گسترش

نهاد ، آنچنانكه در مدت كوتاهى سراسر دنياي متمدن آن عصر را فرا گرفت

وباقيمانده تمدنهاى پنجگانه عظيم روم ، إيران ، مصر ، يمن ، كلده وآشور را در

كوره داغ خود فرو برد ، تا آنچه خرافه وظلم وانحراف وفساد واستبداد بود ،

بسوزد ، وآنچه مثبت ومفيد بود زير چتر تمدن شكوهمند اسلامى با صبغه

الهى وتوحيدي بماند .

طبيعت علم دوستى اسلام سبب شد كه به موازات پيشرفتهاى سياسي

وعقيدتي در كشورهاى مختلف جهان ، علوم ودانشهاى آن كشورها به محيط

جامعه اسلامى راه يافت وكتب علمي ديگران ، از يونان گرفته تا مصر ، واز هند