توضيح المسائل ( فارسي ) — الصفحة ١٨٨

تعبد در دين

تعبد در دين

نده كه مردمان بر آن بگذرند .

برخيز كه تو را نصيحت كردم وورد مرا بر من فاسد مكن ، كه من به خود

مشغولم والسلام على من اتبع الهدى . ( 1 )

شرح اين آيات وروايات در اين مختصر نمى گنجد ، كه فهم هر آية اى از آن

آيات وهر جمله اى از اين روايات نيازمند به بحث مفصلى است ، وبه آنچه بيان

شد اكتفا مى شود .

در خاتمه توجه به دو نكته لازم است :

1 - تعبد در دين :

ملاحظهء أصول وفروع دين اسلام ، وتفكر در عبادات ومعاملات ، وتأمل در

سياسات اين دين در تدبير نفس ومنزل ومدينه ، وتدبر در آداب اين دين در

مستحبات ومكروهات ، مبين حكمت بالغه در اين مقررات است ، واين

امريست طبيعي كه درك حكمت تمام احكام بلكه درك تمام حكمت هر حكمي

در ديني كه برنامهء سعادت انسان در تمام عوالم زندگى اوست ميسر نيست ، مگر

براي كسى كه محيط بر آن عوالم وحوايج انسان در آنها وطرق تأمين آن حوايج

باشد ، وندانستن حكمت حكمي دليل عدم حكمت در آن حكم نيست .

وهمچنان كه كتاب خلقت وتكوين محكمات ومتشابهاتى دارد ، كتاب

تشريع هم محكمات ومتشابهاتى دارد ، ودر اثر وجود متشابهات نبايد از

محكمات دست برداشت ، وهمچنين نبايد وجود متشابهات را در نظام خلقت

ودين عبث وبيهوده پنداشت ( والراسخون في العلم يقولون ءامنا به كل من عند

ربنا ) . ( 2 )

وبايد دانست كه حيات دنيوي انسان نسبت به آخرت به منزلهء حيات جنين

در رحم است ، كه در آن جا قوا واعضايى به أو داده مى شود ، وجنين هر چند

1 . بحار الأنوار ، جلد 1 ، صفحهء 224 2 . سوره ء آل عمران ، آيهء 7 ( كساني كه در علم رسوخ دارند ، مى گويند : ايمان آورديم به أو ، همهء آنها از نزد پروردگار ماست )