شرح فصوص الحكم — الصفحة ١٨٣

6 فصّ حكمة حقيقيّة في كلمة إسحاقيّة

خواص از استناد ( 1 ) افعال به نفس خود ( 2 ) ، و اتّقاى أخص از اثبات وجود غير مع الحق .

و اين فرقان كه زايدهء ( 3 ) اين تقويست ، ارفع ( 4 ) فرقانات است .

* متن

فوقتا يكون العبد ربّا بلا شكّ

و وقتا يكون العبد عبدا بلا إفك

* شرح

يعنى ، گاه بود كه بنده به صفت الوهيّت و ربوبيّت ظاهر شود ، به اظهار قدرت و تصرف ، و گاه به صفت حدوث و ضعف و عجز موصوف گردد .

* متن

فإن كان عبدا كان بالحقّ واسعا

و إن كان ربّا كان في عيشة ( 5 ) ضنك

* شرح

يعنى ، چون بنده به صفت عجز و قصور ظاهر شد ( 6 ) ، در سعت است ( 7 ) كه حول و قوّت وى به الله است ، و كس را با وى مطالبه نيست . و چون قدرت ربوبيّت و تصرف از وى بوجود آمد ( 8 ) ، در تعب ضيق مطالبه بماند . زيرا كه هر وقت ازو آن توقّع دارند ، و او را آن از خود نيست .

* متن

فمن كونه عبدا يرى عين نفسه

و تتّسع ( 9 ) الآمال منه بلا شكّ

* شرح

يعنى چون ظهور بنده به عبديّت بود نفس خود را عاجز يابد ، و عرصهء ( 10 ) آمال خود به التجا به جناب رب الأرباب فراخ گرداند .

( 1 ) د ، س : اسناد . ( 2 ) د : خود بود . ( 3 ) د ، س : زاده . ( 4 ) د : « ارفع » ندارد . ( 5 ) د : في عيشه ضنك . ( 6 ) س : شود . ( 7 ) س : اوست . ( 8 ) س : اند . ( 9 ) و : يتّسع . ( 10 ) س : و عرضه آمال خود به التجا . . .