جامع الشتات ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٢

كتاب الامر وبالمعروف والنهى عن المنكر

مرتبه ثانيه . مثل اينكه كلام نرم ، آسان‌تر است از اعراض وهجر ، پس آن را مقدم مىدارد .

وهر گاه اين مرتبه نفع نبخشد منتقل مىشود به مرتبه دوم كه انكار به زبان است ودر

آن ملاحظه الأسهل فالأسهل ، پس در أول به ملايمت وسخن نرم وموعظه اكتفا كند واگر

نفع نكرد ، سخن را درشت بگويد ودر درشتى ونرمى هم ملاحظه مراتب آنها را بكند . واگر

اين هم نفع نكرد ، منتقل مىشود به مرتبه سوم كه انكار به دست است . خواه زدن وخواه به

گوش ماليدن يا غير آن باشد وتا به آسان ممكن است ، ضرب سخت به عمل نياورد ، وهر گاه

ضرب آسان ، نفع نكند سخت بزند وهكذا . . .

واما هر گاه نفع نبخشد الا به جرح وقتل ، پس در آن اشكال وخلاف است وظاهر اين

است كه مشهور عدم جواز است الا به اذن امام ، بلكه از آنچه نقل شده از منتهى اين است كه

شيخ ، دعوى اجماع بر آن كرده . واز سيد مرتضى حكايت قول به جواز شده . وعلامه در

منتهى تقويت آن كرده . ودليل سيد اين است كه نهى از منكر ، مهما أمكن لازم است

ومقدمه واجب ، واجب است وقتل وجرح در اينجا مقصود بالتبع است ومانند حدود وتعزيز

نيست كه با لذات مقصود باشد ، بلكه از باب قتل وجرحى است كه مترتب بر دفاع مىشود

وبر اين وارد است منع از وجوب مهما أمكن ، زيرا كه قتل وجرح از باب امر ونهى نيست كه

داخل دليل آنها باشد وعقل هم مستقل نيست در حكم . وتمسك به لزوم فساد وترك آنها

معارض است به لزوم فساد در ترك اجراى حدود ، وآن را موقوف به اذن امام كرده‌اند

وحديثي كه در شأن نزول آية " قوا أنفسكم وأهليكم نارا " وارد شده هم دلالت دارد بر اينكه

بيش از امر ونهى لازم نيست وحديث يحيى طويل هم دلالت دارد . وبه هر حال ، اظهر

قول مشهور است .

493 - سؤال : هرگاه شخصي قابليت امر به معروف ونهى از منكر دارد ودر مرتبه

علم مستغنى است ، ولكن خوف دارد كه هر گاه متصدى مرجعيت مردم شود مبتلا بشود به

أموري كه منشا نقص در نفس خود مىشود به سبب سوء خلق يا عجب يا تكبر ، يا سخن زشت

گفتن ، يا تقصير در مكملات عبادات ، وكسى ديگر هم نيست كه وجوب كفايى به آن عمل

آيد ، آيا متوجه تكميل نفس خود شود ومجتنب شود از آن أموري كه باعث دورى از