جامع الشتات ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٣

كتاب الحج

بعد ممات . واما هرگاه مأيوس باشد از رفتن ، اشهر واظهر ، استيجار حج است در حال

حيات .

418 - سؤال : هرگاه كسى آنقدر مال داشته باشد كه مستطيع حج بشود ، ولكن

دين هم دارد كه اگر خواهد آن را بدهد مستطيع نيست . آيا حج بر أو واجب است يا نه ؟

وهرگاه كسى بذل زاد وراحله وما يحتاج حج از براي مديون بكند ، واجب است حج بر أو

يا نه ؟

جواب : ظاهر اين است كه مذهب علماى ما ، عدم وجوب باشد وبعضي مطلق

گفته‌اند وبعضي تصريح به تعميم كرده‌اند . يعنى خواه ديني باشد كه حال بايد بدهد يا

مؤجل باشد . ودر عبارت دروس علاوة بر عدم وجوب ، گفته است كه : مديون ممنوع

است از حج ، خواه دين أو ، حال باشد يا مؤجل . ولكن آخوند ملا احمد اردبيلى ( ره ) ميل به

وجوب كرده است در صورتي كه صاحب طلب ، اذن بدهد ، يا اينكه دين مؤجل باشد -

خصوصا وقتي كه مدت آن طولانى باشد - وصاحب كفاية هم گفته است : قالوا المديون

لا يجب عليه الحج الا ان يفضل عن دينه قدر الاستطاعة والحكم به مطلقا لا يخل ، عن

الاشكال . واز آخر كلام آخوند بر مىآيد كه در اين صورت ، واجب تخييري باشد ، به

اين معنى كه هر گاه مانعى از جانب صاحب طلب نباشد مستطيع است وواجب است حج ،

ولكن هرگاه ، دين را ادا كند وخود را از استطاعت حج بيرون كند جايز است از براي أو .

واحاديثى كه دلالت مىكند بر عدم وجوب حج بر مديون ، بر آن حمل كرده .

در نظر حقير ، در كلام آخوند ( ره ) محل نظر است . به جهت آنكه متبادر از آية

واخبارى كه دلالت دارد بر اينكه حج بر مستطيع واجب است . واجب عيني است وهرگاه

ما مسلم داريم كه از شرع مقدس رسيده است در صورت مذكوره ، يعنى اذن صاحب

طلب يا مؤجل بودن دين ، اينكه مالي كه دارد " صرف دين خود بكند ، پس مسلم داشته

خواهيم بود جواز اخراج خود را از استطاعت ، وبر فرض جواز اخراج از استطاعت ،

وجوب حج عيني نخواهد بود وانتفاء عينيه وجوب ، مستلزم انتفاء أصل وجوب استنظر

به آنچه تحقيق كرده‌ايم كه انتفاء فصل ، مستلزم انتفاء جنس است ، ديگر بقاى وجوب