شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٥٩

در تجلّيات دوگانه حق

در تجلّيات دوگانه حق

به مخالفت امر بارى جلّ امره ، اين خود است .

امّا صاحب شهود و محقّق عارف به مراتب وجود مىداند كه انسان اعنى حقيقت او موجود است در جميع مظاهر سماويه ، و مشاهده مىكند او را در جميع مواطن و مراتب به صورتى كه مناسب او باشد در حالت تنزّل از حضرت علميه به عينيه و از غيبيه به شهادت مطلقه ، پيش از ظهور او در اين صورت انسانيه حادثه زمانيه . و احاطهء اين اشارت نمىتواند كرد مگر كسى كه محيط باشد به سر « وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً » .

و ارباب ذوق و اصحاب شوق را بايد كه در تحقيق آن چه به شرحش قيام نموده شد ، [ 10 - پ ] ملاحظهء اين أبيات كند . بيت :

چو هر اسم را مظهر آمد ز غيب

جهان گشت موجود بى هيچ ريب

رسيدند از علم أشياء به عين

شهادت پذيرفت « 14 » از غيب زين

عيان گشت چون شخصى بى جان جهان

و ليكن در و نوع انسان چو جان

جهان فرع و اصلست انسان درو

جهان جسم و انسان نگر جان درو

بهر طور او را ظهوريست خاص

كه دارد بدان مرتبت اختصاص

تو روح جهانى و از روح بيش

و ليكن ندانسته اى قدر خويش

بدان گر ندانى به القاى سمع

كه كونين در نشأت تست جمع

تويى نسخهء جامع مختصر

مجو هر چه جويى ز جاى دگر

بدانى به افناى قيد دويى

كه اوّل تو بودى و آخر تويى

و ما بقي الَّا « 15 » قابل ، و القابل لا يكون الَّا من فيضه الأقدس .

و باقى نماند اينجا مگر قابل ، و قابل نيز متحقق نيست مگر از فيض اقدس .

يعنى : چون بيان كرده شد كه فيض ، كه عبارت است از تجلَّى ، از حق است ، و استعداد قبول تجلَّى نيز از حق است . پس در اينجا باقى نماند غير قابل . پس مستعد قابل كيست ؟

مىگويد : حق را دو نوع تجلَّى است : يكى اقدس از شوايب كثرت « 16 » اسمائيه و نقايص حقايق امكانيه ، كه آن تجلَّى حبّى ذاتى است كه موجب وجود أشياء و

« 14 » پديرفت پذيرفت . « 15 » پا : تمة + الَّا . « 16 » قا : كثر .