شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٥٨

در آنكه حق تعالى عالم را بر مقتضاى اسماء حسنى ايجاد كرده است

در آنكه حق تعالى عالم را بر مقتضاى اسماء حسنى ايجاد كرده است

اينجاست عقل عامى و نادان و اجنبى

اينجاست و هم واله و مجنون و بىقرار

و قد كان الحق أوجد العالم كله وجود شبح مسوّى لا روح فيه ، فكان كمرآة غير مجلوّة . و من شأن الحكم الإلهي أنه ما سوّى محلا إلا و يقبل « 10 » روحا إلهيّا عبّر عنه بالنفخ فيه ، و ما هو إلا حصول الاستعداد من تلك الصورة المسواة لقبول الفيض التجلَّى « 11 » الدائم الذي لم يزل و لا يزال .

يعنى : [ 10 - ر ] چون حق - سبحانه و تعالى - بر مقتضاى اسماء حسنى ايجاد كرده بود عالم را كه عبارت است از اعيان ثابته ، مثل صورتى كه در وى روح نباشد ، پس اين به منزلهء آينه اى بود كه او را جلا نداده بود . و از شأن حق و حكم الهى و سنّت حضرت پادشاهى آنست كه هيچ چيز را ايجاد و تسويه نمىكند مگر كه آن موجود را چاره نيست از قابل بودن مر قبول روح الهى را ، كه آن قبول معبّر است به نفخ . چنانچه در شأن آدم فرمود : « فَإِذا سَوَّيْتُه وَنَفَخْتُ فِيه من رُوحِي فَقَعُوا لَه ساجِدِينَ » « 12 » .

پس نفخ او اعطاى قابليت و استعداد است از اين صورت مسواة مر قبول فيض اقدس را ، كه آن تجلَّى ذاتى است برين موجود و بر غير او ، كه آن فيض هيچ زايل نشد و نخواهد شدن ، كه اگر يك لحظه انقطاع او فرض كرده شود ، همهء أشياء كسوت عدم پوشند ، و نه موجود علمى باقى ماند و نه عينى ، و نشايد گمان بردن كه اعيان در زمانى از ازمنه موجود بوده باشد و انسان در آن زمان معدوم بود مطلقا ، و الَّا لازم آيد كه اعيان را وجود در حالت عدم روح باشد ، بلكه چاره نيست از دانستن اين معنى كه انسان را از حيثيّت نشأت عنصريّه بعد از كل موجودات است به بعديت زمانى . كما أشار بقوله تعالى : « خمرت طينة آدم بيدي أربعين صباحا » . و از حيثيّت نشأت علميه پيش از جميع اعيان است ، چه اعيان تفاصيل حقيقت انسان است ، و از نشأت روحانيه كلَّيّه نيز پيش از جميع أرواح است . كما أشار اليه النّبى - عليه السّلام - بقوله : « اوّل ما خلق الله نورى » . و از حيثيّت نشأت روحانيهء جزئيه نيز كه در عالم مثالى است ، پيش از همه مبدعات است ، اگر چه مؤخّر است از عقول و نفوس فلكيه به تأخر ذاتى نه زمانى ، لا جرم معدوم نباشد در خارج مطلقا . و لهذا در حق او پيش از نشأت عنصريه گفته شد : « أَ تَجْعَلُ فِيها من يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ » « 13 » . و نيز اخراج كرده شد از جنّت

« 10 » پا : الا و لا بد أن يقبل . « 11 » پا : هو + التجلي . « 12 » س 15 ى 29 . « 13 » س 2 ى 30 .