شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٣٦

حمد و ثنا ، وانواع قولى ، فعلى و حالى آن

جناب عالى باشد .

امّا حمد قولى ثناى لسانى است بدانچه حق سبحانه و تعالى بر زبان انبيا « 2 » خود را بدان محمدت فرمود .

امّا فعلى اتيان اعمالى بدنى است از طاعات و عبادات و خيرات و مبرات از براى ابتغاى وجه احد قديم ، و توجه بدان جناب كريم ، نه از براى طلب حظوظ نفس و مرضات او .

امّا حالى ، كه بحسب قلب و روح است ، عبارت است از اتصاف به كمالات علميه و عمليه و تخلَّق به اخلاق الهيه . و در حقيقت همهء اين محامد ستايش حق است نفس خود را در مقام تفصيلى كه مسمى به مظاهر است از رويى كه مظاهر غير ظاهر نيست . امّا حمد او ذات خود را در مقام [ 1 - ر ] جمعى الهى از روى قول تعريفات اوست نفس خود را به صفات كماليه كه ، كتب منزله و صحف منشّرهء او بدان ناطق است .

امّا از روى فعل اظهار كمالات جماليه و جلاليه است از غيب به شهادت و از باطن به ظاهر ، و از علم به يقين در محال صفات و مجالى ولايات اسماء بحسب تعيّنات .

امّا از روى حال عبارت از تجليّات اوست هم در ذات خويش به فيض اقدس اوّلى و ظهور نور أزلي ، پس در جمع و تفصيل

گر بدانى حامد و محمود اوست

در حقيقت واجد و موجود اوست

پس ثنا گفتن ز ما ترك ثناست

كين دليل هستى و هستى خطاست

لقد كنت دهرا « 3 » قبل ان يكشف الغطا

إخالك أنّى ذاكر لك شاكر

فلما أضاء الليل أصبحت شاهدا

بأنّك مذكور و ذكر و ذاكر

اى دهنده عقلها فرياد رس

تا بخواهى تو نخواهد هيچ كس

هم ثنا از تست هم آن نيكويى

ما كييم اوّل تويى آخر تويى

هم تو برگو ، هم ، تو بشنو ، هم تو باش

ما همه باشيم با چندين تراش

ما عدمهائيم و هستيهاى ما

تو وجود مطلقى ، فانى نه ، ما

ما كه باشيم اى تو ما را جان جان

تا كه ما باشيم با تو در ميان

« 2 » قا : انباء . « 3 » قا : لقد كنت قدما .