شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٠.٦

ب - إرجاع به شرح مثنوى

تو يوسفى و جهان عاشق تو همچون زليخا

كه دم بدم ز تو يابد جهان پير جوانى

براى جلوه حسنت برون شده همه اعيان

بسوى عالم صورت ز ملك غيب و معانى

به كبرياى تو اوهام ما چگونه برد پى

كه صد هزار مراتب برون ز حد گمانى

جمال حسن دل آراى خويشتن تو ببينى

كمال سلطنت و كبرياى خويش تو دانى

نشان دوست ببينى دلا ز انفس و آفاق

اگر غبار نشانت به آب ديده نشانى

حسين دامن همت ز گرد كون بر افشان

هلا چه بستهء اين خاكدان بر گذرانى

[ ورق 40 - ر ] كمال الدين حسين خوارزمى نه تنها به فارسى شعر مىسروده ، بلكه به عربى نيز سروده هايى دارد كه در همين شرح جاى جاى به آنها استناد كرده است . مثلا در بحث « ظهور عين سالك بر سالك » مىنويسد : « اين حسين را نيز از اين خمخانه جامى است ، و در ميان دردى كشان ميكدهء دردش نامى ، لا جرم از سر ذوق و مستى مىگويد :

أين جعلت يغير خاطرى وطنا

لكنت أسرك ممن بعيد الوثنا

و لست اقبل جنات مكان لقى

و كيف آخذ تحسنا ليوسفى ثمنا

منى جعلت من احداق النهى قدحا

سقيت ذوق مدام سبب الفطنا

فنيت فيك لادراك البقاء و قد

وصلت منزلة فيها لانت انا

[ ورق 39 - ر ]

ب - إرجاع به شرح مثنوى

ب - إرجاع به شرح مثنوى

مىدانيم كه كمال الدين حسين خوارزمى بر سه دفتر اوّل ، دوم و سوم مثنوى شرحى پرداخته است كه به قول استاد روان شاد آقاى بديع الزمان فروزانفر اين شرح را بعد از « كنوز الحقائق في رموز الدقائق » پرداخته ، و به نام ظهير الدين إبراهيم سلطان فرزند شاهرخ و نوهء تيمور گورگان مدتى پيش از سال 833 آغاز كرده . . . « مصنف اين كتاب پيش از آغاز شرح مثنوى ، ده مقدمه در ذكر احوال مشايخ طريقت و بيان اصطلاحات صوفيان و قسمتى از اصول و مبانى عرفان و تصوف ترتيب داده كه بسيار مفيد است . . . » « 5 » .

در دو جاى شرح فصوص الحكم ، شارح به مناسبتهايى به شرح مثنويش إرجاع مىدهد ، و مىنويسد : « . . . واسطهء ارتقاى أرواح طيبه به مراقى اعلى و رابطهء اعتلاى

« 5 » شرح مثنوى شريف ، جزو نخستين از دفتر اول ، يازده .