شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٤٠٠

در تفسير يؤمن ببعض ويكفر ببعض بر حسب رؤيت حق

در تفسير يؤمن ببعض ويكفر ببعض بر حسب رؤيت حق

رب خود را كه آن اسماء حاكمه بر ايشان است . لا جرم شهودات و يا اعتقادات جزئيه مانند شهود عارفان باللَّه نباشد ، چه ايشان بجميع صور حق را مشاهده مىنمايند و محجوبان به صورت معتقد خاص خود . و أين هذا من ذاك . شعر :

هر كجا مىنگرد ديده به دو مىنگرد

هر چه مىبينم از او جمله به دو مىبينم

تو ز يكسوش نظر مىكنى و من همه سو

تو ز يك سوى و منش از همه سو مىبينم

فانظر : [ 161 - ر ] مراتب الناس في العلم باللَّه تعالى هو عين مراتبهم في الرؤية يوم القيامة .

يعنى : نظر كن مراتب آدميان را در علم باللَّه بحسب اختلاف استعدادات ، چه تفاوت بىغايت بازديد گشته است و مراتب رؤيت تابع آن علم به حق است پس به هر نوعى كه حق را دانسته و اعتقاد كرده است به همان نوع مىتواند ديد .

فقد أعلمتك بالسبب الموجب لذلك .

يعنى : من ترا اعلام كردم و آموختم موجب اين اختلافات تجلَّى حق در قيامت به صور معتقدات چه آن موجب تفاوت مراتب علم باللَّه است كه بحسب اختلاف استعدادات بىغايت افتاده است .

فإياك أن تتقيد به عقد مخصوص و تكفر بما سواه .

يعنى : چون در شهود عارفان إله مطلق بجميع صور متجلى است ، بر تو باد كه طالب صادقى ، كه إله مقيد به صورت معتقد خاص نگردانى و كافر نشوى به غير آن صورت معتقد خاص خود ، به آن كه نفى الهيت در آن صورتهاى ديگر نمايى و ندانى كه آن صور غير معتقد خود نيز مظاهر آن حقيقتاند ، چه غير او موجود نيست .

فيفوتك خير كثير .

چه هر گاه كه نفى الهيت از غير آن صورت معتقد خود كردى پس إله را كه در آن صور متجلى است انكار كرده اى و به سبب آن انكار أساءت أدب با وى نموده اى ، و نمىدانى . پس « خير كثير » كه آن إله متجلى در آن صور است از تو فوت شده و إله مطلق نشناخته و از جملهء « يؤمن ببعض و يكفر ببعض » گشته اى .

بل يفوتك العلم بالأمر على ما هو عليه .

بلكه چه جاى آن كه از تو خير كثير فوت شده كه به حقيقت علم نفس الامرى و واقعى آن چنان كه هست از تو فوت شده است ، چه حقيقت امر آنست كه إله غير محصور محصور كرده [ اى ] بر آن صورت معتقد خود . پس هر آينه علم نفس الأمرى و واقعى از تو