شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٣٩٥

در اينكه متقيان حق را وقايه انفس خويش سازند

توجه به جانب آن متذكر آن علم شود ، فرمود كه : * ( إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الأَلْبابِ » و هم الناظرون في لب الشيء الذي هو المطلوب من الشيء .

يعنى : متذكر مىگردند اولو الألباب كه ناظران لب و حقيقت شىءاند آن لب و حقيقت كه مطلوب از آن شيء في نفس الامر آن لب است لا غير ، چه علوم اين طايفه وجدانيات است كه ظاهر مىشود آن علوم بر ايشان هر وقت كه دلهاى ايشان صافى مىگردد از كدورات و هم و فكر و خيال ، و بعد از صفا متذكر مىگردند بر آن علوم كه در آن دلها مركوز بوده و فايض گشته بر ايشان از مقام تقديس به محض موهبت نه به كسب و عمل . شعر :

دفتر صوفى سواد و حرف نيست

جز دل اسفيد همچون برف نيست

زاد دانشمند آثار قلم

زاد صوفى چيست انوار قدم

« إِنْ تَتَّقُوا الله يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً » « 37 » أي قلبا صافيا يفرق بين الحقّ و الباطل .

فما سبق مقصر مجدّا كذلك لا يماثل أجير عبدا .

يعنى : به مقتضى « وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » « 38 » ، ما نديديم كه سبق و تقديم يابد اهل تقصير و نقصان بر كسى كه جدّ و اجتهاد در تحصيل كمالات داشته باشد ، و همچنانچه مقصر بر مجدّ سابق نمىتواند بود .

« أجير » يعنى كسى كه سعى و عمل از براى أجرت و مزد ثواب آخرت كند ، مشابه و مماثل و مانند كسى كه عمل او به محض عبوديت و متابعت امر سيّد باشد ، چه أجير هر گاه كه اجره عمل خود را [ 159 - پ ] ستد از نزد مستأجر مىرود ، فامّا عبد على الدوام ملازم باب سيّد است و در مقام عبوديت قائم و مستقيم .

تو بندگى چو گدايان به شرط مزد مكن

كه دوست خود روش بنده پرورى داند

و إذا كان الحق وقاية للحق بوجه و العبد وقاية للحق بوجه .

يعنى : هر گاه كه دانستى كه حق وقايت عبد است به آن معنى كه حق ظاهر عبد شده است و باز عبد وقايت حق است به آن معنى كه بنده ظاهر حق شده است .

فقل في الكون ما شئت : إن شئت قلت هو الحق .

« 37 » س 8 ى 29 . « 38 » س 29 ى 69 .