شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٣٨٧

در بيان آيه ليس كمثله شيء

در بيان آيه ليس كمثله شيء

و أنه معنا أينما كنا .

يعنى : ذكر كرد كه او با ماست هر جا كه باشيم . كما قال : « وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » .

إلى أخبرنا أنه عيننا .

يعنى : تحديد كرد نفس خود را تا غايتى كه خود را عين ما داشت آن جا كه گفت : « كنت سمعه و بصره » الحديث .

و نحن محدودون ، فما وصف نفسه إلا بالحد .

و ما محدوديم ، پس وصف نكرد نفس خود را مگر به حد .

و قوله « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » حدّ أيضا إن أخذنا الكاف زائدة لغير الصفة .

و قول بارى - عزّ اسمه - كه مىفرمايد : « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » « 30 » چون كاف زايد باشد و از براى تشبيه نبود تا افاده اين معنى كند كه مثل مثل « 31 » او شيئى نيست .

و من تميز عن المحدود فهو محدود بكونه ليس عين هذا المحدود . فالإطلاق عن التقيد تقييد ، و المطلق مقيد بالإطلاق لمن فهم . و إن جعلنا الكاف للصفة فقد حددناه .

يعنى : بر هر تقديرى تحديد لازم مىآيد ، امّا بر اوّل كه كاف از براى تشبيه نباشد تحديد از آن لازم آيد كه ممتاز از محدود ، غير محدود نتواند بود ، چه او موصوف است به امتياز از محدود . زيرا كه دانسته اى كه اطلاقى كه مقابل تقييد نيست در حقيقت تقييد است بعدم تقييد ، و مطلق مقيد است به اطلاق .

و امّا بر تقدير ثانى كه كاف از براى صفت بود يعنى بمعنى مثل باشد ، لزوم تحديد بدان جهت است كه نفى مثل مثل [ 156 - ر ] اثبات مثل است و مثل محدود . پس او نيز كه مماثل مثل است هم محدود باشد .

هيچ اطلاقى چو بى تقييد نيست

لا جرم تنزيه بى تحديد نيست

هم ز تنزيهت معرا آمده

هم ز تشبيهت مبرا آمده

هر چه او را زان منزه داشتى

رأيت تشبيه او افراشتى

و إن أخذنا « لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ » على نفى المثل تحققنا بالمفهوم و بالإخبار الصحيح

) *


« 30 » س 42 ى 11 . « 31 » پا : مثل .