شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٣٣٧

هر آنچه در صورتى غير صورت اصلى نموده شود بر اثرِ ارادت مرئى يا رائى است

هر آنچه در صورتى غير صورت اصلى نموده شود بر اثرِ ارادت مرئى يا رائى است

جبرئيل است كه به سوى شما آمده است تا تعليم امر دين بتقديم رساند » . و با اصحاب گفت كه : « آن مرد را به سوى من بازگردانيد » .

و جبرئيل را به اعتبار صورتى كه در آن صورت ظاهر شده بود ، رجل نام نهاد . و بعد از آن فرمود : « اين جبرئيل است » .

پس اعتبار كرد مآل آن رجل متخيّل را به صورت ملكيّه ، لا جرم او صادق است در هر دو مقالت بحسب اعتبارين . و راست گفته است و بر خلاف واقع تعبير نكرده است مر ذات جبرئيليه را كه در عين حسيّه - أعنى در بصر - ظاهر شده است .

و صدق في أن هذا جبريل ، [ فإنه جبريل ] بلا شك .

و بى هيچ شبهه صادق است در اين مقال كه او جبرئيل است .

و قال يوسف عليه السّلام : « إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » : فرأى إخوته في صورة الكواكب و رأى أباه و خالته في صورة الشمس و القمر . هذا من جهة يوسف ، و لو كان من جهة المرئي لكان ظهور إخوته في صورة الكواكب و ظهور أبيه و خالته في صورة الشمس و القمر مرادا لهم . فلما لم يكن لهم علم بما رآه يوسف كان الإدراك من يوسف في خزانة خياله ، و علم ذلك يعقوب حين قصها عليه فقال : « يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْداً » .

بدان كه هر چه در صورتى غير صورت اصليهء خويش بنمايد نمودن در آن صورت گاهى به ارادت مرئى مىباشد و گاهى به ارادت رائى ، و گاه به ارادت هر دو ، و گاه بى ارادت هر دو . امّا اوّل چون ظهور ملك بر پيغمبرى از انبياء در صورتى از صور ، و چون ظهور كاملان اناسى بر بعضى صالحان در صورى كه غير صور اصليه ايشان است و امّا ثانى چون ظهور روحى از أرواح ملكيه و انسانيه به استنزال كاملى متصرف در آن روح به سوى عالم خويش تا كشف كند معنى را كه مختص باشد به دو .

و امّا ثالث چون ظهور جبرئيل مر نبى را - عليهما السّلام - به استنزال نبى او را ، و فرستادن حق به سوى نبى - عليه السّلام - .

و امّا رابع چون ديدن زيد صورت عمرو را در خواب بىقصد زيد .

بعد از تمهيد مقدّمه ببايد دانست كه چون ظهور برادران يوسف - عليه السّلام - به صورت كواكب و ظهور پدر و خاله اش به صورت آفتاب و ماه بى علم و ارادت ايشان بود ، شيخ - قدّس الله سرّه - فرمود كه اگر اين ظهور از جهت مرئى بودى ، هر آينه