شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٣٠٨

در اينكه امكان وقوع وعيد در حقّ حق تعالى زايل است

در اينكه اهل نار به عذاب الفت مى گيرند

در اينكه امكان وقوع وعيد در حقّ حق تعالى زايل است

در نفس خويش خيراتاند ، و لهذا مقتضاى اسماء الله گشتند اگر چه بعضى به نسبت تو شرور است .

* ( فَلا تَحْسَبَنَّ الله مُخْلِفَ وَعْدِه رُسُلَه ) * » لم يقل و وعيده ، بل قال « وَنَتَجاوَزُ عَنْ سَيِّئاتِهِمْ » مع أنه توعد على ذلك . [ 121 - ر ] ) * حضرت الهى فرمود كه : گمان مبر كه حق - سبحانه و تعالى - أخلاف كند وعده را به نسبت با رسل خود كرده است و نگفت كه وعيد خود را نيز خلاف نمىكند ، بلك سيئات بندگان را در مىگذراند با وجود آن كه وعيد بدان لاحق است و تجاوز عن السيئات عام است به نسبت با اهل جنت و نار ، اما به نسبت با اهل جنت ظاهر است چون تجاوز حق از ذنوب وجودات و افعال و صفات ايشان . كما قال ، شعر :

و قلت فما أذنبت قالت مجيبة

وجودك ذنب لا يقاس به ذنب

و امّا به نسبت با اهل نار از مؤمنين به اخراج ايشان است به شفاعت شافعين ، و به نسبت با كافران معذب ساختن عذاب در حق ايشان يا به رفع عذاب مطلقا ، چنان كه در حديث آمده است كه « تنبت في قعر جهنم الجرجير » ، يا به إعطاء صبر بر محن و بلايا و شدايد رزايا . پس با عذاب الفت گيرند و الم كمتر يابند .

فأثنى بأنه « كانَ صادِقَ الْوَعْدِ » .

پس حق - سبحانه و تعالى - ثنا گفت بر اسماعيل كه صادق الوعد بود از روى وفا بر عهود سابقه به إبراز كمالات مودعه در وى ، و به عبادت پروردگار خويش صار مرضيا عنده .

و قد زال الإمكان في حق الحق لما فيه من طلب المرجح .

يعنى : زايل گشت در حق حق - سبحانه و تعالى - امكان وقوع وعيد ، چه حق - سبحانه و تعالى - در كلام مجيد وعده كرد به تجاوز كه « نَتَجاوَزُ عَنْ سَيِّئاتِهِمْ » « 20 » ، و قال : « إِنَّ الله لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ به وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ ) * و * ( يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » « 21 » أي من السيئات .

و وقوع وعده واجب است و آن تجاوز و عفو و غفران است . پس امكان وقوع وعيد زايل شود ، چه وقوع يكى از دو طرف ممكن بى مرجح ممكن نيست و طالب وعيد

« 20 » س 46 ى 16 . « 21 » س 4 ى 48 .