شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٢٩٦

در مفهوم جنّت نزد علماء ظاهر و عارفان به سرّ باطن

در مفهوم جنّت نزد علماء ظاهر و عارفان به سرّ باطن

خويش نينداخته‌اند و خود را بدانچه از ارباب فايض مىگردد راضى ساخته‌اند با وجود احديت ذات الهيه كه ربّ الأرباب است . [ 115 - پ ] « وَادْخُلِي جَنَّتِي » التي هي سترى .

يعنى : درآى در جنّت من كه آن حجاب من است و محل اصحاب من .

بدان كه جنت در لغت عبارت است از زمينى كه در وى اشجار كثيره [ است ] چنان كه سايهء او زمين را بپوشاند . و اين مأخوذ است از جن كه به معنى ستر است يا ستر .

و جنت در اصطلاح علماى ظاهر عبارت است از مقامات نزهته و مواطن محبوبه از دار آخرت . و اين جنت افعال و اعمال است . و عاشق آسايش بدين جنت نجويد بلكه در مخاطبهء رضوان گويد كه ، بيت :

آخر اى رضوان مرا با قصر جنت كم فريب

عاشق ديدار او قانع بدين ديوار نيست

آرى عارف عاشق محب صادق ، شيخ محقّق مدقّق شرف الدين ابو حفص عمر ابن على السعدي المعروف به ابن الفارض در حالت أشراف بر ممات چون جميع نعيم جنات از حور و قصور و غيرها من اللذات بر او عرضه كردند ، از آن همه اعراض كرد و در مخاطبه دوست فرمود ، شعر :

سلكت كلّ مقام في محبّتكم

فما تركت مقاما ، قطَّ ، قدّامى

حتى بدا لى مقام لم يكن أربى

و لم يمرّ بأفكارى و أوهامى

إن كان منزلتى في الحبّ عندكم

ما قد رأيت فقد ضيّعت أيّامى

أمنيّة ظفرت روحى بها زمنا

و اليوم أحسبها أضغاث أحلام

و إن يكن فرط وجدى ، في محبّتكم

إثما فقد كثرت ، في الحب ، آثامي

دانى كه چه مىفرمايد ، مگر مىگويد ، بيت :

كشان كشان به بهشتم برند و من نروم

كه دل نمىكشد اى دوست جز بسوى توأم

حديث جنت و دوزخ كنند مردم ليك

مرا از آن چه خبر چون به گفت و گوى توأم

اما عارفان را غير جنات موعوده جنات ديگر است كه آن جنات صفات است ، اعنى اتصاف به صفات ارباب كمال و تخلَّق به اخلاق ذو الجلال .

و اين جنات صفات را نيز چون جنات افعال مراتب و درجات است .

و ديگر جنات ذات ، و آن عبارت است از ظهور ربّ هر عارفى بر وى ، و استتار آن عارف در وى . اين جنات مذكوره جنات بنده است و حق را نيز مقابل اين جنات ،