شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٢٨٦

در اينكه بنده هر ساعت در شأنى است از شؤون

در اينكه بنده هر ساعت در شأنى است از شؤون

تعالى در باطن او نورى وديعت نهد كه بدان نور در ميان حق و باطن فرق تواند كرد و مراتب حق و احكام او در مواطن و مقاماتش بداند .

و در عبارت شيخ - قدّس الله سرّه - تلميح است به قول حق - عزّ و جلّ - كه مىفرمايد كه : « إِنْ تَتَّقُوا الله يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ » « 23 » .

و تقوى را مراتب است : تقواى عوام اتقاست از نواهى ، و تقواى خواص اتقاست از استناد كمالات و نسبت افعال و صفات به نفس خويش ، و تقواى أخص از كمّل عارفان اتقاست از اثبات وجود غير با حق سبحانه فعلا و صفة و ذاتا .

و اين مراتب تقوى لله است پيش از وصول به مقام جمع ، اما تقوى باللَّه و في الله در حالت بقاء بعد الفناء است .

و هر مرتبه اى از مراتب تقوى [ را ] فرقانى لازم است و أعظم فرقانات آنست كه در مقام فرق بعد الجمع باشد .

و هو مثل ما ذكرناه في هذه المسألة فيما يتميز به العبد من الرب . و هذا الفرقان أرفع فرقان .

يعنى : فرقانى كه حاصل است از تقوى باللَّه و في الله ، مثل فرقانى است كه در مسئلهء سابقه ذكر كرديم از تميز عبد از ربّ . و اين فرقان ارفع فرقانات است ، چه حق است ظاهر به صورت عبد و مظهر صفت خالقيت را در وى . لا جرم بر خلق مشتبه شده كه اين عبد است يا ربّ .

و بنده نيز در مقام خلع قيود هستى از سر بىخودى و مستى همه اين گويد :

آن چنانم به بويت اى گل مست

كه گل از بوستان نمىدانم

اين توئى يا منم بگو تا كيست

شرح آن كن كه آن نمىدانم

فوقتا يكون العبد ربّا بلا شك

و وقتا يكون العبد عبدا بلا إفك

999 گاهى بنده به خلعت صفت ربّ درآيد ، و گاهى به لباس عجز و قصور و بندگى برآيد . و عبوديت ذاتى اوست بخلاف ربوبيت . و اين اختلاف احوال به واسطه آنست كه بنده بخلاف حق هر ساعت در شأنى است گاهى در شئون كون و گاهى در

« 23 » س 8 ى 29 .