شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٢٥٥

در شرح اينكه اختفاى او تعالى در مظاهر چون اختفاى غذاست در مغتذى

خويش و تكميل نفس و تجليه قلب و تخليص من از سجن طبيعت و قيد هوى ، و من نيز حمد او مىگويم به لسان حال به اظهار كمال و احكام صفاتش در مرآت عين خويش و به حسن قبول تجلياتش و به لسان قال به تسبيح و تحميد و ثنا بر وى . و عبادت من مىكند به خلق و ايجاد و اظهار من در مراتب وجود كه آن مراتب روحانيه و جسمانيهء علويه و سفليه است . چه ايجاد و اظهار چيزى از غيب به شهادت نوعى است از خدمت و عبادت . لا جرم من نيز عبادت او مىكنم در ظاهر به اقامت حدودش و اداى [ 97 - ر ] حقوقش و امتثال اوامر و انزجار از نواهيش در باطن به قبول تجليات ذاتيه و اسمائيه اش ، و اظهار احكام آن و اطلاق عبادت بر حق ، اگر چه در ظاهر شنيع است و نوعى از سوء أدب .

اما هر گاه كه احكام تجليّات الهى بر دل غالب شود چنان كه دل را از دايرهء تكليف و طور عقل اخراج كند دل را امكان مراعات أدب اصلا نماند . پس ترك أدب آن جا أدب باشد . بيت :

أدب عشق جمله بى ادبى است

امة العشق عشقهم آداب

شيخ عمر بن فارض مىفرمايد : شعر :

و قالوا لا تغنّ و لو سقوا

جبال حنين ما سقونى لغنّت

گر سخن مستانه مىگويد حسين از وى مرنج

چون تو مستش مىكنى از نرگس غماز خود

قدوة العرفاء قيصرى در اين مقام مىگويد ، شعر :

و آداب ارباب العقول لذي الهوى

كاداب اهل السكر عند اولى العقل

فلا تقولن ان قال صب متيّم

من الوجد شيئا لا يليق بذى الفضل

و في السكر ما يجرى على ألسن الفتى

يضاف الى الراح المزيلة للعقل

مجنونم اگر بى ادبم معذورم

از دانش و عقل و رسم مردم دورم

مختار نماينده ولى مجبورم

مقبوض و حزين شكل ولى مسرورم

ففي حال أقرّ به

و في الأعيان أجحده

.

يعنى : در حال غلبه مقام جمع و وحدت و تجلياتش بر من اقرار به وجود حق مىكنم در مقام جمعى او به واسطه فانى و مستهلك ديدن جميع اكوان در وى . و چون