شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٩٩

در اينكه خلافت بر انسان كامل درست آمد لا غير

فان ذكرت غنيا لا افتقار به

فقد علمت الذي بقولنا نعنى

يعنى : پس اگر تو ذكر كنى كه به حكم [ 27 - ر ] « فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ « 68 » » ملاحظه افتقار را در جانب رب محال نيست ، گوئيم : هر آينه از آن چه بتقديم رسيد به تحقيق دانستى كه سخن ما در ارتباط است ميان حق و عالم ، و اين به واسطهء اسمائى است كه به ذوات خود طلب عالم مىكنند . پس اين اسماء را در ظهور افتقار هست به عالم ، نه ذات الهيّه را كه آن از حيثيت اويى او از عالم و عالميان مستغنى است .

فالكل بالكل مربوط فليس له

عنه انفصال خذوا ما قلته عنى

پس ارتباط در همه متحقق است ، لا جرم نيست عالم را انفصال از حق . بگيريد بطريق قبول و إذعان آن چه به شما رسانيدم از حقايق عرفان ، زيرا كه حديث اهل الله و مقالات مقرّبان درگاه إله بيت :

مردگان كهنه را جان مىدهد

تاج عقل و نور ايمان مىدهد

گه سوارت مىكند بر پشت رخش

دل مدزد از دلرباى روح بخش

سر مدزد از سرفراز تاج ده

كو ز پاى دل گشايد صد گره

تا كه گويم در همه ره زنده كو

سوى آب زندگى پوينده كو ؟

فقد علمت حكمة نشأة أعنى صورته الظاهرة ، ) * پس به تحقيق دانستى حكمت نشأت جسد آدم را ، اعنى صورت ظاهر او را ، و آن حكمت ظهور احكام اسماء و صفات است در اين نشأت .

و قد علمت نشأة روح آدم أعنى صورته الباطنة ، ) * و هر آينه دريافتى حكمت نشأت روح آدم را ، أعنى صورت باطنه او را ، و آن حكمت ربوبيّت و خلافت است بر عالم .

فهو الحق الخلق .

پس آدم حق است به اعتبار ربوبيّت او مر عالم را ، و به اعتبار اتصاف به صفات الهيّه ، و خلق است به اعتبار جسدش . بيت :

اى تو بفكرت دويى خون حبيب ريخته

نيك نگر كه او توئى ، اى تو ز خود گريخته

تن مركب تست حق تن را بشناس

بل راكب مركب بدن را بشناس

از خود به خدا ره نتوانى بردن

از خود به خود آ و خويشتن را بشناس

« 68 » س 3 ى 97 .