شرح فصوص الحكم — الجزء ١، الصفحة ٧٢

در اينكه حفظ عالم در يدِ انسان كامل است

و كواكب را انتشار و ارض را اندكاك و جبال را تسيير و شمس را تكوير طارى شود ، و دنيا زوال پذيرد ، و دار آخرت به نقل خليفه سوى او ، زيب و زيور عمارت گيرد ، و آن چه در ظاهر موجود بود از معانى و حقايق [ 16 - پ ] به اصل خود ، كه در باطن است ، ملحق شود ، و امر الهى به سوى آخرت منتقل شود ، و اين كامل ختم و حافظ گردد بر خزانهء آخرت ، ختمى ابدى .

و اين است معنى آن چه گفته مىشود : قرآن برداشته خواهد شد به آسمان ، از آن كه خلق كامل است . چنان كه عايشه - رضى الله عنها - گفت : « و كان خلقه القرآن و الكتاب المبين الإلهي » . قال - رحمه الله - :

أنا القرآن و السّبع المثاني

و روح الرّوح لا روح الأواني

فؤادي عند مشهودى مقيم

يشاهده و عندكم لسانى

و قال أمير المؤمنين - كرّم الله وجهه - :

و أنت الكتاب المبين الَّذي

بأحرفه يظهر المضمر

و در خبر آمده است كه حق - سبحانه و تعالى - علم را از عالم بر مىدارد به انتزاع علما ، تا چون در روى زمين عالمى نماند كه مسألهء علمى داند ، و درويشى نماند كه « الله الله » گويد قيامت بر آن قوم قايم گردد .

و ختم بودن كامل بر خزانهء آخرت دليل است بر آن كه تجلَّيات الهيّه و اهل آخرت را به واسطهء « كامل » است ، چنان كه در دنيا . و كمالاتى كه به واسطه كامل در نشأت اخرويه بر حقايق موجودات فايض گردد ، نسبت به كمالات دنيويه ندارد . و قد جاء في الحديث الصحيح : « انّ الرّحمة مائة جزء ، جزء منها لأهل الدّنيا و تسعة و تسعون لأهل الآخرة » .

هر كه امعان نظر در اين مقام كند ، هر آينه عظمت انسان كامل و جلالت قدر او بر وى پوشيده نماند . بيت :

جوهريست انسان و چرخ او را عرض

جمله فرع و پايه‌اند و او غرض

ظاهرش را پشه اى آرد به چرخ

باطنش باشد وراى هفت چرخ

بحر علمى در نمى پنهان شده

در سه گزتن عالمى پنهان شده

نايب حق است و نايب با منوب

گر دو پندارى ، قبيح آيد نه خوب

فظهر جميع ما في الصورة الإلهية من الأسماء في هذه النشأة الانسانيّة فحازت رتبة الاحاطة و الجمع بهذا الوجود ، و به قامت الحجة لله على الملائكة .