اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٢
نظريه هانرى بركسن
پاره اى از حقايق جهان ميتواند نائل شود علم كل نصيب كسى نخواهد شد اما كانت مىگويد دست بشر از رسيدن به حقايق جهان به كلى كوتاه است .
بعبارت اخرى قدما نظر بعجز بشر از لحاظ كميت داشتند و كانت نظر به عجز بشر از لحاظ كيفيت دارد و بين اين دو فرق بسيار است پس از كانت نيز دانشمندان بسيارى آمده‌اند و آراء و عقايدى در باب ارزش معلومات اظهار داشته‌اند ولى چيزى زيادتر از آن مقدار كه در ضمن بيان اشخاص نامبرده نقل كرديم ندارند و هر كس به وجه مخصوص و طريقت خاصى وارد شده و نتيجه همان است كه تا كنون گفته شد
نظريه هانرى بركسن
نظريه هانرى بركسن
در اينجا نظريه هانرى بركسن [ 1 ] ( 1859 1941 ) دانشمند عارف مشرب فرانسوى را نمىتوان از نظر دور داشت وى نيز بيك نوع فلسفه جزمى مقرون به عرفانى معتقد است و همان عقيده را كه دكارت و ديگران در باره حس داشتند و مىگفتند حواس وسيله كشف حقيقت نيست بلكه فقط وسيله ارتباط عملى پيدا كردن با عالم خارج است بركسن در باره عقل دارد وى مىگويد حس و عقل هيچيك وسيله كشف حقيقت نيستند وسيله كشف حقيقت يك قوه ديگرى است كه مىتوان آن را قوه درون بينى يا شهود باطنى خواند و هم آنكه او را عالىترين مراتب عقل ناميد بركسن مىگويد انسان با يكنوع تفكر در خود و شهود درونى نفس بحقيقت مطلق راه مىيابد و به فلسفه اولى كه عهده دار تبيين حقائق مطلقه است تنها از اين راه مىتوان رسيد .
در خاتمه توضيح اين نكته لازم است كه ارزش معلومات را از دو جنبه مىتوان مورد نظر قرار داد از جنبه نظرى و از جنبه عملى .
بيان ارزش معلومات از جنبه نظرى يعنى تحقيق اينكه آيا مدركات و معلومات ما عين واقع و نفس الامر است كه در ذهن ما پيدايش يافته يا غير آن .
توجه فلاسفه در مبحث ارزش معلومات به اين قسم از ارزش است و اين قسم از ارزش است كه قاطبه دانشمندان جديد از دكارت به بعد از محسوسات نفى كرده‌اند و گفته‌اند حس وسيله كشف حقيقت نيست .
و اما ارزش عملى يعنى تحقيق اينكه هر چند معلومات ما حقيقت را بر ما كشف نمىكند اما اينقدر هست كه در عمل ما را هدايت مىكند يعنى
[ 1 ] Henri Bergson