اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١

مقدمه

براى كسانى كه بعمليات خاورشناسان اعتقاد راسخ دارند بعنوان نمونه اين قسمت را نقل مىكنيم همين كنت گوبينو سابق الذكر كه در زمان ناصرالدين شاه در ايران اقامت داشته و زبان فارسى را خوب تكلم مىكرده در كتابى كه بنام سه سال در ايران به زبان فرانسه منتشر كرده و به فارسى ترجمه شده است آنجا كه كيفيت احوال پرسى ايرانيان را شرح مىدهد مىگويد پس از آنكه شما و صاحبخانه و جميع حضار نشستيد شما به طرف صاحبخانه رو مىكنيد و مىگوئيد آيا بينى شما فربه است صاحبخانه مىگويد در سايه توجهات بارى تعالى بينى من فربه است بينى شما چطور . . . من در بعضى مجالس ديده‌ام كه حتى پنج مرتبه اين را از يكنفر سؤال كرده‌اند و او پاسخ داده است و حتى شنيدم در توصيف . . . يكى از علماء تهران مىگفتند كه از بزرگترين خصائلش اين بود كه وقتى بملاقات يكى از بزرگان مىرفت نه تنها در خصوص بينى وى و متعلقان وى پرسش مىنمود بكله راجع به بينى تمام نوكرها و حتى دربان استفسار مىكرد ملاحظه كنيد كه اين مرد در اثر عدم آشنائى كامل به تعبيرات زبان فارسى و گمان اينكه در جمله دماغ شما چاق است منظور از كلمه دماغ بينى و منظور از چاقى فربهى است دچار چه اشتباهى شده و به چه صورت مسخره آميزى آن را نقل كرده است .

قطعا كنت گوبينو در بيان اين جمله غرض سوئى نداشته و تنها عدم آشنائى كامل به تعبيرات فارسى او را به اين اشتباه انداخته است .

وقتى كه در مقام معرفى آداب و عادات رسمى اين گونه اشتباهات رخ مىدهد در مورد افكار فلسفى چه انتظارى مىتوان داشت ما ميدانيم در خود ايران كه مهد پرورش افكار كسانى مانند بو على و صدر المتالهين است در تمام دوره ها فضلايى كه مايل بودند بان افكار آشنائى كامل پيدا كنند سالها از عمر خويش را صرف اين كار مىكردند