روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٤٤

تعيين عصر مؤلَّف و تاريخ تقريبى تأليف تفسير حاضر

600 ) روى داده بوده لازمهء آن اين مىشود كه وفات مؤلف ما نحن فيه در اواسط مائهء سادسه وقوع يافته بوده است و ظنّ غالب نيز همين است - و اللَّه اعلم بحقائق الامور .

ثالثا ) آن كه مؤلَّف اين كتاب علاوه بر عدّهء كثيرى از مشاهير رجال از فقهاء و محدّثين و متكلَّمين و مفسّرين و نحاة و لغويّين و علماء عربيّت و ادبا و شعرا از قرون اوليّهء اسلام گرفته الي اواخر قرن پنجم كه غالبا در اثناء تفسير حاضر از ايشان نام مىبرد و به اقوال و آراء و روايات و اشعار ايشان تمسّك مىجويد علاوه بر اشخاص مذكوره از پاره كسانى نيز نام برده كه در اوايل الي اواسط قرن ششم هجرى وفات يافته‌اند . از جمله فصيحى نحوى و هو ابو الحسن على بن ابى زيد محمّد بن على استرابادى شيعى امامى معروف به فصيحى ( 67 ) متوفى در بغداد در 13 ذى الحجه سنهء 516 مؤلف ما نحن فيه در جلد اول ص 749 - 750 از تفسير حاضر در تفسير آيهء فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِه مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ در سورة النّساء [ آيهء 24 ] در خصوص حلَّيّت متعه در مذهب شيعه گويد : « و از اعلام مذهب اماميان يكى متعه است و مخالفان ايشان را به اين طعنه زنند و ابن سكّرة الهاشمى ( 68 ) گفت در اين معنى :

يا من يرى المتعة من دينه

حلَّا و ان كانت بلا مهر

و لا يرى سبعين تطليقة

تبين منه ربّه الخدر

من هاهنا طابت مواليدكم

فاجتهدوا في الحمد و الشّكر

خواجه اديب علىّ بن ابى زيد الفصيحى اين را جواب گفت :

بناتكم يا منكرى متعة الاولى

راوها رضا في دينهم غير منكرة

اماء و انتم ان معضتم لقولتى

عبيد لهم فيما يرون مسخّرة

( 67 ) . فصيحى مزبور از تلامذهء عبد القاهر جرجانى معروف صاحب دلائل الاعجاز و اسرار البلاغه و عوامل مشهور در نحو بوده است ، رجوع شود براى ترجمهء احوال او به معجم الادباء ج 5 ص 415 - 420 و ابن خلكان ج 1 ص 374 و طبقات النّحاة سيوطى ص 351 - 352 و مجالس المؤمنين در اواخر مجلس پنجم ، و روضات الجنات ص 485 . ( 68 ) . ابو الحسن محمّد بن عبد اللَّه بن محمد المعروف به ابن سكّره متوفّى در سنهء 385 ، ابن خلكان ج 2 ص 105 - 106 .