روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٥

[ ترجمه ]

مخصوص است به جهودان ، و اگر مخصوص نبودى تخصيص بايستى كردن على كلّ حال به آياتى كه متضمّن اثبات شفاعت است من قوله : وَلا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى ( 1 ) . . . ، و قوله : مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَه إِلَّا بِإِذْنِه ( 2 ) . . . ، و نيز به اجماع امّت كه اجماع منعقد است بر ثبوت شفاعت ، خلاف از ميان ما و معتزله در آن افتاد كه شفاعت در اسقاط مضارّ باشد يا در زيادت منافع ، بنزديك ما حقيقت شفاعت در اسقاط مضارّ باشد ، و بنزديك ايشان در زيادت منافع . و حدّ شفاعت التماس باشد از غيرى اسقاط مضرّت از كسى بر وجهى كه اگر شفاعت نبودى آن مضرّت به دو رسيدى ( 3 ) . و دليل بر اين آن است كه عرف مستمرّ است و عادت كه شفاعت در حقّ جنات و خونيان و كسانى استعمال كنند كه مستحق كشتن و عذاب باشند ، و در وضع لغت هم براى اسقاط مضارّ است ، دليل بر اين قول شاعر غطفان است به روايت مبرّد :

و قالوا تعلَّم أن مالك ان يصب

نفدك و ان تحبس نذوك و نشفع

و شفاعت نيز استعمال كرده‌اند در زيادت منافع فى قول الحطيئة :

و ذالك امرو ان تأته في صنيعة

الى ماله لا تأته بشفيع

و به معنى معاونت استعمال كرده‌اند فى قول النّابغة :

اتاك امرؤ مستعلن لك ( 4 ) بغضة

له من عدوّ مثل ذلك شافع

اى معين ، و في قول الأحوص :

كأنّ من لا منى لأصرمها

كانوا لليلى ( 5 ) بلومهم شفعوا

و اصل شفاعت از شفع باشد ، و شفع جفت بود ، و وتر فرد . و براى شفيع آن اى تعاونوا .

خوانند او را و شافع كه دوم مشفوع فيه باشد در كار او و و ذبّ از او چنان كه امير المؤمنين - عليه السّلام - گفت :

الشّفيع جناح الطَّالب

، گفت : شفيع بال طالب باشد ، و شفع ( 6 ) آن باشد كه شفاعت كرد ، و شفع ( 7 ) آن باشد كه دوم تنها مىشد ( 8 ) .

و يك تفسير [ 78 - ر ] اين دادند قول رسول را - عليه السّلام :

اشفعوا تؤجروا ،

( 1 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 28 . ( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 255 . ( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مر : رسانيدى ، مب : نرسانيدى . ( 4 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، لسان العرب ( 8 / 183 ) : مستبطن لي . ( 5 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 1 / 174 ) : عليها ، لسان العرب ( 8 / 184 ) : علينا . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : شفيع . ( 7 ) . مر : شفيع . ( 8 ) . مب : تنها شود .