روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٧

[ ترجمه ]

فَاعْتَدُوا عَلَيْه بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ ( 1 ) . . . ، و دوم اعتدا نباشد كه جزاى ظلم عدل باشد ، ظلم نباشد ، و قوله : وَإِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِه ( 2 ) . . . ، و اوّل عقوبت نباشد ، و شاعر مىگويد :

يجازيهم كيل الصّواع بما أتوا

و من يركب ابن العمّ بالظَّلم يظلم

و دوم ظلم نباشد ، و عمرو بن كلثوم مىگويد :

ألا لا يجهلن أحد علينا

فنجهل فوق جهل الجاهلينا

يعنى جزاى جهل دهيم ايشان را ، كه هيچ عاقل به جهل فخر نيارد .

و « استهزاء » و « سخريّت » ، بنزديك عرب عيب باشد ، قال اللَّه تعالى : إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّه يُكْفَرُ بِها وَيُسْتَهْزَأُ بِها . . . ( 3 ) ، اى يعاب . و وجهى ديگر اين است كه : نعاملهم ( 4 ) معاملة المستهزئ ، با ايشان معاملهء كسى كند كه مستهزء باشد .

پس خلاف كردند كه اين در دنيا بود يا در آخرت . بعضى گفتند كه : در دنيا بود به آن كه اطَّلاع دهد مؤمنان را بر سرّ ايشان ، و اين چو ( 5 ) استهزا باشد برايشان ، براى آن كه ايشان چون كارى كنند و با يكديگر سرّى گويند و گمان برند كه رسول - عليه السّلام - بىخبر است از اقوال و احوال ايشان ، و آنگاه خداى تعالى جمله به وحى معلوم رسول كرده باشد تا با روى ايشان آرد ( 6 ) ، اين چون استهزا باشد برايشان . و عبد اللَّه عبّاس گفت : اين در قيامت باشد كه چون مؤمنان در بهشت بر سريرها بنشينند و كافران در دوزخ به جاى خود برسند حق تعالى بفرمايد تا درى از بهشت در دوزخ گشايند ، در آن جا كه منافقان باشند ، ايشان بنگرند ، در گشاده ببينند [ 29 - ر ] ، تاختن كنند و به روى مىدرآيند و مىخيزند و مزاحمت مىكنند و به سر يكديگر مىدرافتند تا به رنجى عظيم بدان در رسند ، و بهشتيان از سريرها مىنگرند راست چون به آن در رسند ، « يغلق دونهم » آن در در روى ايشان در بندند ، ايشان نوميد برگردند و مؤمنان از آن بخندند . اين است معنى قول خداى تعالى :

( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 194 . ( 2 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 126 . ( 3 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 140 . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : يعاملهم . ( 5 ) . مب ، مر : چون . ( 6 ) . آج ، لب ، فق از ، مج ، وز ، مب ، مر و .