روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٦٨

[ ترجمه ]

ربّ غنم ، يعنى مالكها ؟ جواب داد : من كلّ اتانى اللَّه فأكثر و أطيب ، و قال طرفة [ 12 - پ ] :

كقنطرة الرّومىّ أقسم ربّها

لتكتنفن حتّى تشاد بقرمد

و قال النّابغة :

فإن يك ربّ أذواد بحزوى

أصابوا من لقاحك ما أصابوا

و به معنى صاحب باشد ، چنان كه ابو ذؤيب گفت :

قد ناله ربّ الكلاب بكفّه

بيض رهاب ريشهنّ مقزّع

و به معنى مربّى باشد ، يقول العرب : ربّ يربّ ربّا و ربوبا ( 1 ) و ربابة ، فهو ربّ ، مثل : برّ و طبّ ( 2 ) ، قال الشّاعر :

يربّ الَّذي يأتي من الخير إنّه

إذا فعل المعروف زاد و تمّما

و به معنى مصلح باشد ( 3 ) كه چيزى اصلاح كند ، چنان كه [ شاعر ] ( 4 ) گفت :

كانوا كسالئة حمقاء إذ حقنت

سلاءها في أديم غير مربوب

الحسين بن الفضل گفت : الرّبّ الثّابت من غير اثبات احد ، يعنى خداوندى موجود بى موجودى ( 5 ) و او را اشتقاق من ربّ بالمكان و اربّ و لبّ و ألبّ ، إذا اقام به .

و در خبر مىآيد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله و سلَّم - كه گفت : اعوذ باللَّه من فقر مربّ أو ملبّ ، اى مقيم ، قال الشّاعر :

ربّ بأرض ما تخطَّاها الغنم

و چون بر اين وجه تفسير دهند ( 6 ) ، وصف او به اين - جلّ جلاله ( 7 ) راجع بود با ذات ، چه موجودى ، خداى تعالى را صفت ذات بود . و اگر حمل بر ديگر وجوه كنند ، اين ( 8 ) تربيت و اصلاح ( 9 ) ، از صفت فعل بود . و آن كه تفسير به مالك دهد ربّ را ، گويد : مرجع او با قادرى است . پس صفت ذات بود .

( 1 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها : با توجّه به معاجم لغوى « ربابا » صحيح است . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها و . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها كسى . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد ، آج الفرزدق . ( 5 ) . مج : موجدى . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : دهد . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها اين . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : از . ( 9 ) . مج ، وز : اصل .