قاموس قرآن ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠

[ عَلَم شخص يا عَلَم نوع ؟ ]

ساخته نيست و اظهار عجز ملائكه هم از اين جهت بود كه گفتند :

* ( « لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا » ) * و گر نه ميگفتند خدايا آنچه در پنهانى بآدم آموخته‌اى بما هم بياموز تا خبر دهيم ولى ملائكه ديدند : آنها طورى آفريده شده‌اند كه كار آدميان از آنها ميسّر نيست و اين امر سبب خضوع و سجدهء آنان گرديد و بلياقت آدم در خلافت اعتراف كردند .

اگر بگوئيم : ضمير « اسمائهم » در هر دو جا بملائكه راجع است مراد آن مىشود كه آدم نامهاى ملائكه را بخودشان خبر داد . قهرا در اين صورت منظور همان * ( « نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ » ) * است كه آدم آن كلمات را گفت ملائكه ديدند اين موجود ارضى هم به آنچه آنها ميگويند قادر است و هم باسماء ديگر . از جملهء * ( « وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ » ) * بدست ميايد كه ملائكه ميگفتند :

خدايا اگر مقصودت از خليفه تسبيح و تقديس است ما آنها را انجام ميدهيم . و يا مقصودشان از آن اطاعت بود يعنى ما پيوسته در طاعت و فرمان تو هستيم .

ولى اگر ضمير « اسمائهم » راجع به مسمِّيات فوق باشد مراد آنست كه آدم بملائكه اسماء آنها را خبر داد ( ظاهرا استعداد خويش را اظهار كرد تا ملائكه تسليم شدند ) .

2 - * ( « وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ » ) * اعراف 11 ، در اين آيه اول خلقت و تصوير آن هم اضافه به « كم » ذكر شده سپس موضوع سجده بميان آمده در اين صورت لفظ آدم يا علم نوع است مثل انسان و يا لا اقلّ فرزندانش نيز در خلقت او در نظرند و گر نه اضافه بضمير « كم » معنى نداشت . آيا اولاد آدم همه به صورت مصوّر در وجود وى حاضر بودند ؟ ! ! ولى ظاهر آيات كثيرة دلالت بعلم شخص دارند و اينكه آدميكه قرآن از آن ياد مىكند يك فرد بيشتر نبوده است . از جمله قصهء زوج اوست كه * ( « أَنْتَ وَزَوْجُكَ » ) * بقره : 35