قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٩٩

الف : قضاء وقدر تكويني وتشريعى

شب وروز ويا در مورد سير ماه ومانند آن نيست .

بنابر اين ، ايمان به قضاء وقدر تكويني ، همان ايمان به قانون عليت وسلسله

نظام علت ومعلول وحدود وكيفيت وكميات آنهاست كه در واقع مشتمل بر دو

مطلب است : نخست اينكه بدانيم هيچ حادثه اى در عالم بدون علت نيست وحتى

مقدار وكيفيت حادثه ، بستگى به مقدار وكيفيت علت آن دارد . وديگر اينكه :

بدانيم سرچشمه همه موجودات وعلت العلل همه پديده ها وآفريده ها ( خداوند )

است وهمه از وجود أو سرچشمه مى گيرند ، كه ايمان به ( قضاء وقدر ) به اين معنا

هيچ گونه اثر تخديرى كه ديگران ادعا كردند را به دنبال نخواهد داشت .

2 - ( قضاء وقدر تشريعي ) : منظور از ( قضاء وقدر تشريعي ) همان فرمان الهى

در تعيين وظايف فردى واجتماعي انسانها ومقدار وحدود اين وظايف است ، مثلا

مى گوييم نماز واجب است ( اين يك فرمان الهى وقضاى تشريعي است ) سپس

مى گوييم : مقدار نماز در هر شبانه روز ( هفده ركعت ) است ( اين يك قدر الهى

وتشريعي است ) ومى گوييم : زكات وپرداختن حقوق نيازمندان ، واجب است ( اين

قضاء است ) سپس مى گوييم مقدار آن ده درصد وگاهى پنج درصد وگاهى دو ونيم

درصد است ( اين قدر است ) .

در قرآن مجيد ( قضاء وقدر ) به معناى دوم نيز آمده است ، مثلا :

( وما كان لمؤمن ولا مؤمنة إذا قضى الله ورسوله امرا ان يكون لهم الخيرة من

امرهم ) . ( 1 )

طبق اين آية ، هرگاه خدا وپيامبر ، دستوري درباره چيزى صادر كنند ، كسى

اختياري از خود در تغيير آن ندارد ( در اينجا قضاء به معنا دستور تشريعي است ) ويا

آمده است كه : ( وقضى ربك الا تعبدوا الا إياه وبالوالدين احسانا ) . ( 2 )

( 1 ) - سوره احزاب ، آية 36 . ( 2 ) - سوره اسرى ، آية 23 .