قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٩٨

الف : قضاء وقدر تكويني وتشريعى

( قدر تكويني ) مى باشد ، بنابراين ، به طور خلاصه : يك معناى قضاء وقدر ، به

رسميت شناختن قانون علت ونظام خاص علت ومعلول است .

روشن است كه حكم وفرمان در جهان تكوين ، همان انجام دادن يك موضوع

است ، خواه اين كار بدون واسطه ( وبه اصطلاح بالمباشره ) انجام گيرد يا با واسطه (

وبه اصطلاح بالتسبيب ) بنابر اين ، قضاى الهى ، تمام كارهايى است كه به فرمان

خداوند در جهان هستى صورت مى گيرد ، خواه بدون واسطه باشد ويا با استفاده از

نظام علت ومعلول . وقدر الهى نيز اندازه گيرى اين حوادث ، در عالم تكوين است .

به عنوان مثال : تولد يك فرزند از تركيب نطفه پدر ومادر ( اسپرم واوول ) يك

فرمان تكويني وقضاء الهى است ، در حالي كه لحظه تولد وچگونگى آن

ومشخصات كودك ، قدر الهى است .

در آيات قرآن نيز ( قضاء وقدر ) كرارا به اين معنا آمده است : ( فقضاهن سبع

سماوات ) . ( 1 )

طبق اين آية ، ايجاد آسمانهاى متعدد ، يك قضاى الهى است .

ودر آيات متعددى مى خوانيم ( إذا قضى امرا فإنما يقول له كن فيكون ) ( 2 )

( قضاء ) همانند ( قول وامر ) ( كه در اين آيات وارد شده ) چيزى جز فرمان

خلقت وآفرينش ونظام علت ومعلول نيست )

در مورد ( قدر ) نيز آيات متعددى بر معناى ياد شده تأكيد دارد : ( والله يقدر الليل

والنهار ) ( 3 )

ويا ( والقمر قدرناه منازل ) . ( 4 )

احتياج به تذكر ندارد كه ( قدر ) در اين آيات ، چيزى جز اندازه گيرى در مورد

( 1 ) - سوره فصلت ، آية 12 . ( 2 ) - سوره بقره ، آية 117 ، سوره آل عمران ، آية 47 ، سوره مريم ، آية 35 . ( 3 ) - سوره مزمل ، آية 20 . ( 4 ) - سوره يس ، آية 39 .