قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٩٦

نظريات ماديين ونقد آن

در جاى ديگرى مىنويسد : در اين مورد يك نكته روان شناسى هست كه به نوبه

خود ، حاوي سر فلسفي بزرگى است وآن نكته اين است كه انسان هنگامى كه به

منظور مسائل اخلاقى ، در مقابل تحريكات شهوانى مقاومت مى كند ، در خود

احساس پيروزى وموفقيت مى كند ودرست مثل اين است كه بر حريفى فائق آمده

وأو را شكست داده است . وبر عكس ، هرگاه كه به منظور هدف شهوانى از هدف

اخلاقى ، صرف نظر مى كند ، در خود احساس ضعف وشكست مى نمايد ودرست

همان حالتي به وى دست مى دهد كه از حريفى شكست مى خورد وحال آنكه در

هر دو حال ، فاعل يك شخص است واراده يك شخص كه مبادرت به عمل نموده

است . اين نكته اى است كه ( روانشناسان ) يادآورى كرده اند . وبه علاوة ، هر كس

مى تواند از مطالعه ضمير خود ، آن را بيابد .

اين نكته مى رساند كه حيات معنوي واخلاقى انسان ، نسبت به حيات مادي

وى ، اصالت بيشتر دارد وشخصيت واقعي انسان ، وابسته به هدفهاى معنوي

واخلاقى است . وجنبه هاى حيواني وشهوانى ، طفيلى هاى شخصيت واقعي انسان

است وآن جا كه احساس ظفر مى كند ، چون شخصيت واقعيش ، يعنى خودش بر

طفيلى هاى وجودش ، فائق آمده وآن جا كه احساس شكست خوردگى مى كند از اين

كه شخصيت واقعيش از طفيلى هاى وجودش شكست خورده است ، يعنى اين

احساس ظفر واحساس شكست خوردگى از غريزه علاقة به شخصيت ، سرچشمه

مى گيرد . واز اينجا اجمالا بايد فهميد كه بر خلاف نظر ماديين ، حيات معنوي

واخلاقى انسان ، تابع حيات مادي وى نيست واز خود ، استقلال دارد . ( 1 )

* * *

( 1 ) - أصول فلسفه وروش رئاليسم ، ج 3 ، ص 483 ( چاپ دفتر انتشارات جامعه مدرسين ، سه جلد در يك جلد ) .