قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٩٣

امر بين الامرين از ديدگاه عرفان

خاك را گوئى صفات آب گير * آب را گوئى عسل شو يا كه شير

نار را گوئى كه نور محض شو * پشه را گوئى كه سوى باد رو

قلب را گوئى كه زر پاك شو * يا كه اكسيرى شو وچالاك شو

هيچ از آن أوصاف ديگرگون شوند * آب كي گردد عسل اى ارجمند

خالق أفلاك وهم افلاكيان * خالق آب وتراب وخاكيان

آسمان را داد دوران وصفا * آب وگل را تيره روئى ونما

كي تواند آسمان دردى گزيد * كي تواند آب وگل صفوت خريد

قسمتى كرده است هر يك رارهى * كي كهى گردد به جهدي چون كهى

جواب دادن أنبيا عليهم السلام جبريان را :

أنبياء گفتند كه آرى آفريد * وصفهائى كه نتان زان سركشيد

وافريد أو وصفهاى عارضى * كه گهى مبغوض مى گردد رضى

سنگ را گوئى كه زر شو بيهده است * مس را گوئى كه زر شو راه هست

ريگ را گوئى كه گل شو عاجز است * خاك را گوئى كه گل شو جايز است

رنجها داده است كان را چاره نيست * آن به مثل گنگى وفطس وعمى است

رنجها داده است كان را چاره هست * آن به مثل لقوه ودرد سر است

اين دواها ساخت بهر ايتلاف * نيست اين درد ودواها از گزاف

بلكه أغلب رنجها را چاره هست * چون بجد جويى بيايد آن به دست

جناب أستاذ علامه آيت الله حسن زاده آملي در ديوان خويش در رابطه با بطلان

( جبر وقدر واثبات امر بين الامريين ) ابيات ذيل را آورده است :

نه جبر محض ونى صرف قدر هست * ورأى آن دو امرى معتبر هست

لان الباطل كان زهوقا * كلام كان فيهما صدوقا