قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٩٢

امر بين الامرين از ديدگاه عرفان

وشبسترى وحسن زاده آملي ، بر رد جبر وقدر ، به مقال خاتمه مى دهيم :

در خرد جبر از قدر رسواتر است * زانكه جبري حس خود را منكر است

منكر حس نيست آن مرد قدر * فعل حق حسى نباشد اى پسر

منكر فعل خداوند جليل * هست در انكار مدلول دليل

وان بگويد دود هست ونار نى * نور شمعى نى ز شمع روشنى

وين همى بيند معين نار را * نيست مى گويد پى انكار را

دامنش سوزد بگويد نار نيست * جامه اش دوزد بگويد تار نيست

پس تسفسط آمد اين دعوى جبر * لاجرم بدتر بود زين روز گبر

مولانا

و ( شبسترى ) گويد :

هر آن كس را كه مذهب غير جبر است * نبي فرموده كو مانند گبر است

چنان كان گبر يزدان واهرمن گفت * همين نادان أحمق أو ومن گفت

به ما افعال را نسبت مجازى است * نسب خود در حقيقت لهو وبازى است

وملاى رومى ( در أواسط دفتر سوم مثنوى ) در رابطه با منع كردن منكرات أنبيا

عليهم السلام را از نصيحت كردن وحجت آوردن به طريقه جبريان ، شعري را آورده

بعد به مقام جوابش پرداخت :

قوم گفتند اى نصوحان ! بس بود * آنچه گفتيد ار در اين ره كس بود

قفل بر دلهاى ما بنهاد حق * كس نداند برد بر خالق سبق

نقش ما اين كرد آن تصوير گر * اين نخواهد شد به گفت وگو دگر

سنگ را صد سال گوئى لعل شو * كهنه را صد بار گوئى باش نو