قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٨٦

امر بين الامرين از ديدگاه عرفان

تو ز قرآن باز خوان تفسير بيت * گفت ايزد ( ما رميت إذ رميت )

گر بپرانيم تير آن نى زماست * ما كمان وتير اندازش خداست

اين نه جبر اين معنى جبارى است * ذكر جبارى براي زارى است

جناب أستاذ بزرگوار عارف كامل ( آيت الله حسن زاده آملي - دام عزه ) در اين

باب مى فرمايد :

( بارى ديوار مى گويد من روشنم وراست مى گويد ، ولى روشنى براي أو بالذات

نيست بلكه بالعرض است ، چه اينكه روشن نبود وروشنى بر أو عارض شد وعقل

گويد : ( ما بالعرض ينتهى إلى ما بالذات ) . ( 1 )

وبه قول ميرفندرسكى :

هرچه عارض باشد أو را جوهري بايد نخست * عقل بر اين دعوى ما شاهد يكتاستى

جان اگر نه عارضستى زير اين چرخ كبود * اين بدنها نيز دائم زنده وبرپاستى

باز مى بينيم كه ديوار سايه داده است ، وهر كس مى داند كه اين سايه به ديوار

قائم است ، چه ، سايه از خود ، وجود في ذاته ندارد وسايه ديوار از شمس صادر

نشد ، چنان كه نور ديوار از شمس صادر شد ، ولى اگر خورشيد بر ديوار نمى تأبيد ،

سايه وجود نمى يافت . پس خورشيد اگر چه بالذات ، به ديوار سايه نداده بلكه

بالذات به أو نور داده است ، ولى وجود سايه به اشراق خورشيد است . پس ديوار

بالذات روشنى ندارد وبالعرض روشن است كه روشنى از شمس است . ونيز ديوار

( 1 ) - خيرالاثر در رد جبر وقدر ، تأليف علامه ، أستاذ حسن زاده آملي ، ص 108 .