قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٨٥

امر بين الامرين از ديدگاه عرفان

حكيم سبزوارى نائل شد ، از أو سؤال كرد مقصود مولوى از اين بيت چيست

ما همه شيريم ولى شير علم * حمله مان از باد باشد دم به دم

در پاسخ فرمود كه : مولوى ( لا حول ولا قوة الا بالله ) را ترجمه مى كند .

در تبيين اين حقيقت ، شبسترى گويد :

اگر خورشيد در يك حال بودى * شعاع أو به يك منوال بودى

ندانستى كسى كاين پرتو از اوست * نبودى هيچ فرق از مغز تا پوست

جهان جمله فروغ نور حق دان * حق اندر وى ز پيدايى است پنهان

چو نور حق ندارد نقل وتحويل * نيايد اندر أو تغيير وتبديل

تو پندارى جهان خود هست دائم * به ذات خويشتن پيوسته قائم ( 1 )

وآن كس كه نظر بر خورشيد دارد ، داند كه نور ديوار از خورشيد است ، اگر چه

روشنى به ديوار ، انتساب دارد كه براستى ديوار روشن است . ودر اين انتساب

شكى نيست وبديهي وضروري است ، ولى روشنى أو از خورشيد است .

هم چنان كه گفته أيم ، قيام وقعود به ما منسوبند ، ولى ( حول وقوت ) از خداوند

است . ونيز چنان كه روشن است ، ايجاد ضحك وبكاء فقط از خداوند است كه :

( انه اضحك وابكى ) ولى ضاحك وباكى ، زيد وعمروند به قول شيخ اجل

سعدى :

گرچه تير از كمان همى گذرد * از كماندار بيند أهل خرد

اين بيت أشارت به قول حق تعالى است كه فرمود : ( وما رميت إذ رميت ولكن الله

رمى ) . ( 2 )

عارف رومى در أوايل دفتر أول مثنوى ، بدان تصريح كرده است كه :

( 1 ) - شرح لاهيجى ، ص 52 ( 2 ) - سوره انفال ، آية 18 .